Seni Aldatan Nedir, İnfitar Suresi ve Kendini Hatırlamak

Bugün yolda gelirken Kur’an’dan bir ayet hatırıma geldi. Kur’an’ın son surelerinden birinde: “Ey insan, seni aldatan nedir?” mealinde — Arapçası da çok güzel: “Yâ eyyuhel insân, mâ garrake bi rabbikel kerîm.” Buradaki “ey insan” ifadesi, Türkçe’ye çevirdiğimizden çok daha dolu bir şey — sana gerçek kimliğin üzerinden hitap ediyor bu ayet. Sen çok özel bir biçimde var edilmiş, en güzel kıvamda yaratılmış bir insansın. Diğer ayetleri de düşündüğümüzde, insanı en doğal, en hakiki, Yaratıcı ile en doğal bağı içinde olan bir varlık olarak tanımlıyor. Ama nasıl bir insan? Anne babanın ürünü olan bir insan değil, topraktan gelmiş topraga gidecek bir insan değil — Allah’ın sonsuz ilminde var olan ve kudretiyle, hikmetiyle inşa ettiği insan.

Bu, aynı zamanda bir şeye dalıp gitmiş bir insana hatırlatıcı bir nida ifadesidir — hem bir uyarı, hem bir hatırlatma, hem bir müjde: “Dikkat et, sen insan, ne olduğunun farkında mısın?” dercesine bir hitap. Kur’an’ı veya İslam’ı küçümsemeye çalışan bazı insanlar vardır — “insanın Kur’an’da çok berbat bir varlık gibi yaratıldığını” düşünenler; tanıdığım biri “ha bir köpek, ha bir insan” derdi, insanın Kur’an’daki kıymetinin bu olduğunu zannederdi. Hâlbuki insan gerçekten Allah’ın hitabına, sevgisine, ilmine muhatap olan bir varlık; en güzel kıvamda yaratılmış bir varlık olarak tanımlanıyor.

Parantez açıp şunu hatırlatalım: Kur’an’da insanla ilgili birçok olumsuz ifade de kullanılır — “insan acelecidir,” “insan tartışmacıdır,” “insan nankördür” gibi. Bu olumsuz ifadelerin, buradaki “Ya eyyuhel insan” hitabıyla aynı olmadığını hatırlamaya ihtiyaç var. O hitaplar ile bu hitap aynı şey değil. Birisi Yaradan’daki kendiliği hatırlamaya çağrılan insandır; ötekiler, gerçek kendini unutup yanılgıya düşen insanın hâlinin sonuçlarını anlatır.

Bir anne baba, çocuğu ergenlikte yanlış yollara gidip madde bağımlısı, serseri olsa bile onun hayalinde onun o masum hâli vardır — küçükken elini tutan, sarılan, derdini paylaşan çocuk. İsimleri, bedenleri aynıdır ama hâlleri çok farklıdır. İşte Kur’an, o gerçek kendimizi unutup yanılgıya düşen hâlimizin sonuçlarını anlatır bazı ayetlerde: İnsan gururludur, kibirlidir, tartışmacıdır, nankördür, bencildir, acelecidir. Bunlar asla insanın doğal fıtratı değildir, fıtratını unuttuğunda sergilediği şeylerdir. Bu ayette ise insanın en fıtri, en doğal hâline vurgu yapılarak hitap ediliyor — tıpkı serseri bir çocuğa “yavrucuğum, benim güzel evladım” demek gibi; o, onun en doğal hâlidir, şu anki hâliyle tanımlamazsınız onu.

Sen kimsin denildiğinde bu hitabı hatırlamalısınız: “Ben Allah’ın sonsuz ilim, irade, kudret ve hikmet sahibi olan Allah’ın hitap ettiği bir varlığım.” İnsan bunu hatırlamalı, kendine hatırlatmalı — çünkü çoğunlukla unutmaktadır.

Ayet devam ediyor; bazıları “seni gururlandıran nedir” diye çeviriyor, ama Arapçadaki kelime bizim gurur anlamımıza gelmez. Ayetin o kelimesi “seni kim aldattı, seni kim yanılttı” anlamındadır. Bu neyle ilgili? Senin, benim özel ve özenle yarattığım bir varlık olduğun algını kim sana unutturdu? Sen bana ait, birçok ismi öğretilmiş, birçok şeyi idrak edebilme becerisiyle var edilmiş bir varlıkken, seni kim aldatıyor da “ben önemsiz biriyim, ben çok mutsuzum, beni kimse anlamıyor, yeteneksizin tekiyim” diye sana bu sahte kimlikleri veriyor? Ne seni aldattı?

Bazen kendimizi maddi fakirlikle tanımlarız — “çok maddi imkanları olmayan biriyim, kim beni beğenir ki.” İnsanlar güzel yaşıyor, ben istediğim gibi yaşayamıyorum. Bu sadece istediğim şeyi alamama durumudur — “ben istediğini alamayan biri değilim.” O yüzden diyoruz ki kendinizi hiçbir şeyle tanımlamayın. “Ailesi tarafından sevilmeyen biriydim” diye bir tanım yapmayın; bu bir kimlik tanımıdır. Ama “dünyaya geldiğimde içinde bulunduğum aile bana yeterince sevgisini hissettirmedi” diyebilirsiniz — bu bir olgu tanımıdır, kimlik tanımı değildir. Ama biz ne yaşarsak yaşayalım onu kimliğimize dönüştürüyoruz.

Kur’an’da “ey anneler” gibi bir tabir yoktur — Allah annelere, babalara, sevgilisini kaybetmiş birine hitap etmiyor, Allah insana hitap ediyor. Ama sen kendine nasıl hitap ediyorsun? “Ey şanssız ben, ey mutsuz ben, ey anlaşılmamış ben, ey sevilmeyen ben” — kendini ne olarak, neyin üzerinden tanımlıyorsun? Kur’an’da peygambere “ey anlaşılmamış peygamber” gibi bir hitap var mı? Anlaşılmadığı söylenir, insanların ona neler dediği anlatılır — bir olgu — ama “ey anlaşılmamış peygamber” demez, “ey hiçbiri tarafından onaylanmamış peygamber” demez. Hazreti Yunus tebliğine karşılık bulmadığı için kızıyor ve kavmini terk ediyor; Allah onu uyarıyor — çünkü o benlikle özdeşleşti, yaşadığı olayda nefsinin hissettiği bir duygu durumuyla özdeşleşti: “Bu kavim beni anlamıyor, ben bunları bırakacağım, anlaşılmadığım yerde yaşamak istemiyorum” diyor. Ama Allah ne diyor? Anlaşılmadığın bir yerde niye yaşamayasın ki? Seni o durumda kötü hissettiren nedir, niye böyle hissediyorsun? Böyle hissetmeni gerektirecek bir durum yok — orada sadece bir olgu var: tebliğ ettiğin şey anlaşılmıyor, bu kadar. Ama “ben anlaşılmayan biriyim” demek başka bir şey; bu kendilik tanımınızdır.

Kendinizi ne üzerinden tanımladığınıza dikkat edin. “Ben mutsuzum” dediğinizde mutluluğun içinden kendinizi tanımlıyorsunuz. Peki ne yapacaksınız — oradan kaçacak mısınız? Hayır, mutsuzluk duygusuna bakacaksınız: Bu duygu niye ortaya çıktı? Anlaşılmama durumu bir mutsuzluk duygusunu tetikledi — bu birinci hata değil. İkinci hata: Kendini onun üzerinden tanımlıyorsun, “çok mutsuzum,” sen mutsuz bir kişi oluyorsun. Üçüncü hata: “Nasıl mutlu olabilirim” diye sormaya başlıyorsun — kime soruyorsun bunu? Allah’a mı? Hayır, o mutsuz benliğe soruyorsun; “sevilmelisin, onaylanmalısın, sana iyi gelecek birini bulmalısın” cevabı geliyor. Bu sefer algı tamamen dışa odaklandı — artık senin için gerçek mutluluk mümkün değil, aldatıcı bir gölgesine yapışıyorsun, hiçbir zaman bulamayacağın bir hikâyenin içine düşüyorsun.

Neden? Çünkü ayet çok güzel ifade ediyor: “Kerim olan Rabbine karşı seni aldatan nedir?” Sen terk mi edildin, unutuldun mu? Seni anlayan, hiç terk etmeyen, seni değerli kılan bir Allah var. Sen hangi benliğin aldatıcı tuzağına düştün ki, sana senden daha yakın olan, sonsuz keremi, ikramları, lütufları her an seninle olan Rabbe karşı aldanıyorsun? Allah beni her an sever — bazen sever bazen sevmez, bazen unutur öyle bir şey yok. Her an seni seven, her an şah damarından yakın olan sonsuz kerem sahibi Allah’a karşı seni aldatan nedir? Seni aldatan dışarıdaki bir şey değil.

“Biri beni hayal kırıklığına uğrattı, biri beni terk etti” deyince, sorun yaşadığın olay değil — sorun, o olayı yaşarken sende ortaya çıkan bir duygu ve düşünceye “kendin” olarak bakmandır. “Ben nasıl hayal kırıklığına uğratılmış biri olabilirim, ömrüm boyunca hayal kırıklığına uğratıldım” — sen böyle biriysen sana kimse yardım edemez, çünkü yarın öbür gün seni hayal kırıklığına uğratmayan birini bulsan bile aklının köşesinde “acaba bu da beni hayal kırıklığına uğratır mı” kaygısı ortaya çıkacak. Yanlış bir kimlikle, yanlış bir kendilik bilinciyle yaşıyorsun bu hayatı.

Ayet önce diyor ki: Dur ve dikkat et, sen kimsin? Sen Allah’ın “ey insan” hitabına muhatap olan bir varlıksın. Sana “ey üzülmüş olan, ey mağdur edilmiş olan, ey annesi babası tarafından görmezden gelinen” demiyor. Çocukken annen veya baban ölmüş olabilir, hatta onları hiç görmemiş bile olabilirsin — bunlar hepsi deneyimdir, olgudur. Ama ne zaman kendimizi bunların üzerinden tanımlarız, o zaman hayata onun üzerinden bakarız: “Hayatta hiçbir dürüst insan görmemiş biri olsam” — o zaman “hayatta beni kim onaylar, kim bana doğruyu söyler, ondan nasıl emin olabilirim” diye uzun bir hikâye kurarsınız; işte sizi aldatan budur.

“Allah’ın bizi sevdiğini nereden anlıyoruz” sorusunu soran benlik, sevgiyi istediği şeylerin olup olmaması üzerinden algılıyorsa “Allah beni sevmiyor, sevseydi istediklerimi yapardı” der. Bunu sormadan önce, bunu soranın kim olduğuna bakmanız gerekir — bu, sizi aldatan benliklerden biri olabilir. Kendi kendinizi yaratmadıysanız, sizi var eden bir kudret var; yaratan ve var eden kudret sizi sevmemezlik edemez, bu imkânsız bir şeydir. Peygamber büyük sıkıntılar, mahrumiyetlerle karşılaşmıştır, ama hiçbirinde aklına “Allah beni seviyorsa başıma bunlar niye geliyor” gelmemiştir. Mekke’den uzaklaşmak durumunda kalan, Taif’te taşlanan, Mekke’ye giremeyen bir peygamberin aklından “Ya Rabbi beni seviyorsan” geçmiyor; “Ya Rabbi, sen benden razıysan hiçbir şeyin ehemmiyeti yok” diyor. Tekrar Mekke’ye Müslüman olmayan bir adamın kefaletiyle giriyor — Araplarda böyle bir gelenek var, bugün bile bazı Arap ülkelerinde iş yapmak için bir kefil istenir. Allah’ın Resulü, bu şekilde Mekke’ye girerken aklından “Allah beni sevse beni bu duruma koymazdı” geçirmiyor.

Mesele vahiy almak değildir; mesele senin kendini bilmendir. Peygamber önce kendini bildi, ondan sonra vahiy verildi. Eğer şu an bize vahyedilse, emin olun ya kafayı yeriz, ya birilerine üstünlük taslarız, ya şüphe ederiz — egomuzla vahiy alırız. Konu peygamberin vahiy alma fonksiyonu dışındaki bütün yönlerini kendimiz için örnek kabul ederiz; onunla aramızda bir fark yoktur. Sen kendini bildiğin anda peygamberin ne idrak ettiğini, ne yaşadığını anlamış olursun. Peygamber niye geliyor ki — bize nasıl vahiy alınacağını mı öğretiyor? Peygamber, kendini hatırlaman için gönderilmiştir. Biz peygambere salavat getirirken bile kendimizi hatırlayarak bunu getirmeliyiz — âlemlerin salat ve selam getirdiği bir varlık o; sen de bunu kendine hatırlatarak salavat getirirsen, sen de meleklerin selamına muhatap olan bir varlık olursun.

Sen, alnı secdede, en küçük bir nimete dahi sonsuz şükür içinde olan, hiçbir şeyden kendine pay çıkarmayan, Rabbinle ilişkide olan bir varlıksın. Hiçbir şeyi kendine ait görmeyen — çünkü zaten değil. “Bu çocuk sana ait” derken bile, aslında senin öyle zanneden bir egon var; öyle görme demek istiyoruz. Biz o “öyle göreni” bırakmadan sürekli elinden bir şeyler almaya çalışıyoruz: Bu çocuk senin değil, bu eş senin değil, bu gösterdiğin merhamet senin değil, bu bildiğin ilimler senin değil. Bir çocuğun elinden misafirlikte aldığı oyuncakları bırakıp gitme örneği gibi — “onu da mı bırakayım” diye direnir çocuk, ama hepsi onun değildir.

Bir ego bir şey sahibi olmak ister, “benim” demek ister — işte o seni aldatıyor. “Bu kulluk hoş değil, bazı iyilikler de benim olmalı, ben yaptım demeliyim” der. Biri size “sen benim için hiçbir şey yapmadın” dediğinde içinizden bir şey kımıldıyorsa, siz bilinçsiz bir nankörsünüz demektir — çünkü ben hiç kimse için bir şey yapmış olamam ki, hiç kimseyi kendi varlığım üzerinden sevmiş olamam. Sevmişsem o, ilahi sevginin bir ışıltısıdır, bir koludur, sonsuzluktan gelen bir parıltıdır. Tasavvufta böyle menkıbeler anlatılır — biri der ki “sen benim için hiçbir şey yapmadın,” adam orada aydınlanır. Doğrudur çünkü — “hakikaten ben senin için ne yapmış olabilirim ki, hepsi Allah’a ait, bana bunu hatırlattığın için teşekkür ederim, beni büyük bir yükten kurtardın” demek gerekir.

Eğer hayatta bir insana “vefasız” diyorsanız, bu sizin Allah’a karşı vefasızlığınızın bir yansımasıdır — ben kimseye vefalı değilim, bende bir vefalılık görüyorsan bu Allah’ın bir tecellisidir, ondan gelen bir yansımadır; onun sevgisine, şefkatine ayna olduğum için şükrederim. Aynanın kendisinde ışık var mı? Yok — ayna kendisine yansıyanı hem yaşar hem yansıtır. Senin hâlin bundan ibarettir. Bu, Allah’ın senin elinden bir şeyi alması değildir; Allah’ın seni özgürleştirmesidir — çünkü sen kendini onlara bağlıyorsun. Nice kadın-erkek, anne-baba görmüşümdür, hikâyelerinin yarısı “hayırsız evlat”tır. Ben Rabbimin hayırlı bir kulu olmaya çalışıyorum, başka bir hikâyem yok; evladım hayırlı olmuş olmamış, o kendine ait bir şey, benimle ilgili değil. Beklemeye hakkım var ama beklemiyorum, değil — beklemek gibi bir hakkım yok. Kendimizi Allah’la bağlantılandırmak ve bilinç olarak bütün bağları bu anlamda kesmek gerekiyor — fiilen değil: Ben kimsenin karısı, kocası, evladı değilim; bunlar Allah’ın dünya hayatının yürümesi için koyduğu geçici olgulardır.

*(Katılımcı):* “Hocam, ben bunu yolda gelirken de düşünüyordum: Toplumun bize verdiği roller var — kızınız, eşiniz, anneyiz falan. Anlattığınız bilgiler ışığında kendimizi bu rollerden sıyırmaya, hayatı ve etrafı gözlemlemeye çalışıyoruz. Bu sefer ne oluyor — daha çok içimize kapanıyoruz, insanlardan biraz daha uzaklaşmaya başlıyoruz; çünkü onlarla yaşadığımız olaylar zamanla sıradan, sığ gelmeye başlıyor. Ama hiç kopamıyoruz da. O da bir benlik mi?”

*(İsmail Acarkan):* “O insanlardan uzaklaştıran ne senin? Onlarla yaşadığın ilişki, sen o musun? Peygamber de insanlarla konuşurken — mesela bir yakını, bir amcası ona düşman oldu, defalarca gitti, anlattı, o karşı çıktı, lanet okudu — bu da bir benlik olur, oraya da dikkat edin. ‘Ben Allah’a ait bir varlığım’ demeli.”

Sen Allah’a ait bir varlık olarak, Allah’ın yarattığı mahlûkata — insan, hayvan, bitki ne olursa olsun — Allah’ın nasıl davranman gerektiğine dair bir bilgiye sahip değil misin? O şuurla insanlarla iletişim kurmalısın. Yoksa “insanlar bencil, insanlar rahatsız edici, insan görmek istemiyorum” diye küsmüş bir hâle bürünürsün — sen bu musun? Bu da aldatan bir benlik. Tek tanımın var: Sen Allah’ın yarattığı, birçok nitelik ve sıfat yansıttığı bir varlıksın. Kur’an, Tevbe Suresi’nin sonunda Peygamber için “Rauf ve Rahim” diyor — bu isimler Allah’ın isimleri değil mi? Peygamberde bunlar oluyor çünkü Peygamber, bu isimlerin yeryüzündeki en mükemmel alıcısı ve yansıtıcısı. Hangi benliğin hikâyesini dinlediğimize bakmamız gerekiyor. Kastettiğimiz şey insanlardan kopmak değil, kendini insanlarla ilişkilerin üzerinden tanımlamamak.

Kim seni seviyor bu dünyada — ne bileyim, seven seviyor, sevmeyen sevmiyor, çetelesini tutmana gerek yok, o senin alanın değil. “Kim beni seviyor” — o aldatan bir benliktir, çünkü “seni seviyorlarsa varsın, sevilmiyorsan öl daha iyi” der. Bu, Kerim olan Rabbine karşı seni aldatan bir benliktir; çünkü Allah seni sevmiş de var etmiş — ruhundan üflediği niteliklerle donatmış, sonsuz merhameti hissedebilir, beklentisiz şekilde Allah’ın verdiklerini yansıtabilirsin. Anne babalık insanı erdirebilecek bir şey olduğu kadar kapkaranlık benliklerin içinde hapsedebilecek bir olaydır da — bu tercihinize bağlı. Beklentisi olan benlikler görünür, çünkü insanın en çok beklentili olduğu kişiler, en çok verdiğini zannettiği kişilerdir. Kendinden bir şey vermiyorsun — çünkü kendinde yok; ama Allah’tan geliyor ve verebilirsin. “Benim verdiğim” demen için onun gerçekten senin olması lazım — benim olan bir şey yok ki, iyi ki de yok, başıma bela olurdu.

Ayette dikkat edilecek bir şey var: “Me garrake” — “aldatan nedir” diyor, “kimdir” demiyor. Çünkü hiç kimse seni aldatamaz — o senin içinde “ben” dediğin şey de gerçek değil, o da bir kimse değil. Dolayısıyla seni aldatan şey sadece bir kurgudur, farkında olmadan kurguladığın bir şeydir. “Ben başarılıyım, ben güzelim, ben sevilen biriyim” ya da tam tersi “kimse beni anlamıyor, o kadar okudum ama kimse anlamaya çalışmıyor” — burada hiçbir kimse yoktur, bir kurgu vardır. Kurgulanmış benlikler tarafından aldatılıyoruz.

“Babam beni hiç takdir etmedi” diye üzülürsem — bu deneyim gerçek olabilir. Ama “ben babası tarafından hiç takdir edilmemiş, sevgisini hissedemeyen biriyim” diye kendimi tanımlarsam bir kurgu üretmiş olurum. Olay gerçek; bunun kendim olarak tanımlanması kurgu. Bu kurgu bizi aldatıyor. Aldanış bir vehimden, bir imajinasyondan kaynaklanıyor. O yüzden çıkış da kolay: Bu “ben” kavramını olayların içinden çekip çıkarın. Olayları istediğiniz gibi anlatabilirsiniz, ama “ben” diye anlatmayın — “ben sevilmeyen bir çocuktum,” “ben terk edilmiş bir kadınım” değil de “ben mutsuzum, beni çek oradan, nasıl anlatırsan bana anlat ama ‘ben’ orada olmasın.” Çünkü sen, Allah’ın tanımladığı bir varlıksın; yaşadığın olayların tanımladığı bir varlık değilsin. Allah seni kendi üzerinden tanımlar — “ona ruhumdan üfledim, ondan sonra secde edin” dedi; bedenini topraktan yarattı, ama seni beden olarak tanımlamıyor, ruhundan üflediği bir varlık olarak tanımlıyor. O varlık olduğunda, yaratılmış olan birçok şeyin senin hizmetkârın olduğunu anlarsın — ama bu, sana hizmet etmeleri senin gururlanıp kibirlenmeni gerektirmez, çünkü Allah onları senin emrine vermiş. Hakiki insanda kibirlenecek bir iyiliği kendine nispet edecek hiçbir şey yoktur.

Kötülük problemi dedikleri konuyu, başlarına gelen musibetlerin insanın değerine hiçbir zaman dokunmayacağını insanlar anlamıyorlar. “Ben Allah tarafından seviliyorsam niye bunları yaşadım” diyor. Ama sen bunları Allah’ın yarattığı bir varlık bilinciyle mi yaşadın, yoksa o çocukluk düzeyindeki psikolojik benliklerle mi? Seni o çocukluğundan itibaren aldatan benliklere dikkat et, onları sakin bir şekilde bırak. “Anneliği bıraktım, babalığı bıraktım, eşliği bıraktım, ben ne olacağım?” diye soran kim? Bu soruyu bile bulsanız çok aydınlanabilirsiniz — o sahte benlik, kendini tanımlamak için bir şey istiyor. Kendini boşlukta hissediyor, ama boşlukta hisseden kim? Gerçek sen değilsin. Eğer bir varlık olmasaydı, geride boşlukta hissetme duygusu bile olmayacaktı — demek ki en temelde varlık var. Sen o varlık bilincini anlamaya çalış.

Bir kediye bakarsın, yavrularını hiç sahiplenmiyor gibi görünür — bu bile senin için açıklayıcı, farkındalık artırıcı olabilir. Bir ağaç “ben ne kadar güzel çiçek açıyorum” demez — bu sana her şeyin ona ait olduğunu, senin de ona ait olduğunu hatırlatır; bu büyük bir özgürlüktür. Bazen “ben bir şey bilmiyorum, birinin beni aydınlatması gerekir” diyen bir benlik ortaya çıkar, birini arayan bir benliğe takılırsınız — “yıllardır arıyorum, bulamadım.” Sen benimle uğraşmamalısın, kendini fark etme yolculuğuna devam etmelisin, bu sana yeter.

“Boşluk hissediyorum” — bak, o boşluk hissini bırak. Bırakınca ne kalıyor? Kalmıyor diyen kim? Bir şey var ki cevap veriyor. Hiçbir şey olmasaydı bir cevap gelmezdi. Her şeyi bıraktığınızda — acıları, korkuları, hatıraları, boşluk hissini — ne kalıyor? Bir şey kalıyor: huzur. O neyin huzuru? Varlığın huzuru. O varlık, hikâyeler tarafından örtülmediği müddetçe hissedilir. Sen unuttuğunda da o var — çünkü küsen, “beni anlamadı” deyip bırakan bir şey değil; varlık hiçbir boşluk barındırmayan sonsuz bir şey, seni hiçbir zaman terk etmez. Bizim varlık hissimiz, onun varlığının en parlak yansımasıdır.

O sahte benlikler gittiğinde korkuya kapılmanıza gerek yok. Korkuya kapıldığınızda “hepsini bana geri ver, ben anneyim, babayım, çocuğum” diye hepsini tekrar toplamaya çalışırsınız. Çünkü varlık hissindeyken biri “sen kimsin” dediğinde vereceğiniz, karşıdakinin anlayacağı bir cevap yok — “hiç” diyorsunuz, çünkü tarif edeceğin bir şey yok; bu, yokluk değil, tanımlanabilir hiçbir şey olmadığı anlamına gelir. Dayı olmuşsun, ne olmuş — olmasan eksiğin mi kalacaktı? Bunlar senin varlığını tanımlayan şeyler değil, bu dünyada bile ölebilir bu roller — bunun için yarını veya ölümü beklemeye gerek yok. Ama korkuyoruz, hepsini tekrar üstümüze alıyoruz.

*(Katılımcı):* “Bizde öğretilen bir şey var — ‘sen annesin, en iyi anne olmalısın,’ ‘sen kızsın, en iyi kız olmaya çalışmalısın’ diye bir ezber, bir sorumluluk yükleniyor. Biz bunu yanlış mı öğrenmişiz?”

*(İsmail Acarkan):* “Bunu İslam’la da bağdaştırarak bilinçli yapabilirsiniz, ama varlık bilincinizle yaparsanız daha doğal yaparsınız. Varlık, bir bebek gördüğünde annelik de yapar, bir eş gördüğünde eşlik de yapar, ama hiçbiriyle tanımlanmaz — annelik de yapar, babalık da, arkadaşlık da, öğretmenlik de. Varlık hiçbir şey yapmaktan yüksünmez; o şeklini alır ama hiçbir şekle sahip değildir. Öbürü öyle değildir — çok iyi bir arkadaşınız size bir yanlış yaptığında hayal kırıklığına uğrarsınız, çünkü o kurgusal bir şey. Çok sevdiğiniz bir eş öldüğünde ‘kendiniz de yok gibi’ hissedersiniz, çünkü o ilişki üzerine kurulmuş bir benlik — ‘ben kocayım, ben eşimin karısıyım.’ Hâlbuki hiçbir olaydan negatif etkilenmeyen, hiçbir olaydan çökmeyen bir varlık daha ‘var’ denilmeyi hak eder değil mi? Dünyanın en büyük yalancısı size yalan söylese, siz sakince dinleyebilirsiniz — bu çok özgürleştirici bir şeydir. Egonuz varsa ‘sen beni kim zannediyorsun, beni kandıramazsın’ tuzağına düşersiniz; hâlbuki varlık kandırılamaz, çünkü birinin üzerinden kendini inşa etmemiş.”

Her olayda kendinize sormanız gereken şey şudur: Sen kimsin? Sen kim olarak bu olayı yaşıyorsun? Kur’an-ı Kerim’de ayette diyor: İnsanlar etrafından dağılacak olursa “mutsuz ol” mu diyor, “kaderin bu” mu diyor? Hayır — “de ki Allah bana yeter” diyor. Bu Instagram’da paylaşacağınız bir söz değil, kendinizi hatırlayacağınız bir söz. Neden Allah bana yeter? Çünkü benim varlığımı var eden, devam ettiren o. İnsanlar etrafından dağıldığında de ki Allah bana yeter — sen kendini o insanlarla tanımlayan bir varlık değilsin. Bütün insanlar çekip gitse, senden bir şey eksilmiş olmaz — ama sanki eksiliyormuş gibi geliyor; işte seni aldatan o sahte benlik algısı.

Bir katılımcı çaba göstermenin gerekip gerekmediğini sordu — bir kediye Allah nasıl bir “çaba hâli” veriyorsa, insana da bir bilinç, bir şuur, bir fırsat veriyor; herkese farklı tecellilerde ama iyi ve güzel olanı veriyor. Seçim var, çaba var — ama iyi bir şeyi seçtiğinde onu da kendine bağlama, “çok şükür Allah seçtirdi” de. Yanlış bir seçim yaparsan nefsine yenilmişsindir. Hiçbir şeyi kendine nispet edip gururlanmamak gerekir; ama çok fazla metafiziğe girmeyin, hayatın pratik gerçekliğinde olun. Biri “sen benim için ne yaptın ki” dediğinde durun ve bakın — içeride bir şey tetikleniyor mu? Hayatın pratiği içinde çalışın: Sokağa çıktığınızda, otobüse bindiğinizde içinizde ne oluyor, onu fark edin. Bazı insanlar İbn Arabi’den, vahdet-i vücuttan bahsedip beş dakika sonra “kırışıklıklarımı nasıl halledeceğim, beni çok kırdı” diye dertlenir — bu benlikler nereden çıkıyor? Çıkabilir; çıktığında fark et, onlara aldanma, tuzağına düşme.