Sohbetin Kıymeti ve Karşılıksız İyilik (2. Kısım)

...Duyuyor, güzel duyuyor, ona benzer bir şey söylüyor. İsmail Rusûhî Ankaravî — Mevlevî, Ankaralı — bu da çok güzel, ona benzer bir şey söylüyor: "kimine halvetle, uzlette açığa çıkan (hakikat), Mevlevîler'e de sohbetle kazandırılır" diye. O mealde bir şey. Gerçek anlamda sohbet, hakikate, kendi özüne, Allah'a giden yolda arkadaşlık çerçevesi içinde birbiriyle paylaşımda bulunmaktır. Gerçek anlamdaki sohbeti böyle buluruz. Hedef, gaye mesela dünya olduğunda, o zahiren bir sohbet de olsa gerçek bir sohbet olmaz. Onun için tasavvufta bir adım da sohbettir. Sohbetin şeyi de budur — aslında sohbet edebilmek de belli bir anlayış ve farkındalık gerektiren bir şeydir.

Dikkat edin, biz bazen oturuyoruz, "güzel bir şeyden bahsedeceğiz" derken bir bakıyoruz siyasete kaymışız, oraya buraya gidiyoruz. Neden? Çünkü o kıvamda değiliz, gereksiz dallanıyoruz. Hâlbuki sohbet, hedefi gayesi olan ve yolda olan insanların birbiriyle paylaşımda bulunması, birbirine hatırlatmada bulunmasıdır. Gerçek anlamda işte sohbet budur, sohbet arkadaşlığı da budur.

Bununla ilgili galiba risalede geçen bir şey de vardır. Bir arkadaş göndermişti, güzeldi — insanı odalara benzetiyor. Küçük odaya, o mahiyette büyük olan şeyi yerleştirmiş, onu oraya koymuş; büyük olan yere de geçici olanı, ondan sonra küçük olanı, mahiyet itibarıyla oraya yerleştirmiş, koymuş. Tam bir tezat var burada. Hâlbuki şimdi bu gündelik hayatımızda siyasetle ya da diğer şeylerle meşguliyetimize baktığımızda, bunlar bizim hayatımızın büyük bir alanını kapsıyor. Ama olması gereken, ilgilenmemiz gereken hakikat tarafına baktığımızda, o küçücük bir alanda yer tutuyor.

Zahiren küçük gibi görünen dairede — yani insanın kendi varlık dairesinde — en büyük vazife vardır. En büyük vazife var. Zahiren geniş daire gibi görünen siyasette, dünyanın şu bu meşgalesinde, o dairede de insanın en küçük vazifesi bulunur. Muazzam bir ifade — çok hoşuma gitti, çok hoşuma gitti. İnsan böyle dönüp bakıyor kendisine hakikaten: iş, güç, siyaset gibi işlerde bir sürü meşguliyetimiz var.

Burada bir şey söylemiştiniz, aklıma geldi de: eylemden vazgeçmeyeceksin, onun izlemiş olduğun meyvelerinden, sonucundan vazgeçeceksin — izlemiş olduğun meyvelerinden vazgeçmek. İşte orada da, tabii, arayıcı değilsin orada eyleminde. Eylemi niye yapıyorsun? Doğru olduğu için yapıyorsun. Eylemsizlik de hoş değil, tabii ki; eylemden vazgeçmek değil, eylemin sonucundan vazgeçmek — insana düşen odur.

Mesela diyelim ki, Hz. Yusuf o süreci yaşadığında herhangi bir şey düşünüyor muydu? "Bir gün benim iyi olduğumu, dürüst bir adam olduğumu anlarlar, hak ettiğim yere beni getirirler" — böyle bir şey var mıydı? Ya da bu beklentiyle mi kendisine yakışan tutumu sergiledi? Yok. O, eylemlerinin ve sözlerinin insaniyetine yakıştığı için onları yaptı, yoksa öyle bir beklenti yok.

Güzel bir laf var, akılda kalması için ifade edilmiş: "iyilik yap, yanına kâr kalsın" diyor. Yani iyilik yapıyorsan, o zaten en büyük kârdır. Bir insanın fıtratına göre davranması, fıtri davranması kadar büyük bir kâr olabilir mi? "İyilik yap, iyilik bul" değil yani, öyle bir şey değil — iyilik yapıyorsan zaten yanına kâr kalmıyor, çünkü iyilik hâli zaten bizatihi iyidir. Biz fıtratımızda var olan bu şeyi büyük ölçüde kaybetmişiz.

Mesela diyor ki "affedeceğim, niye edeceğim? Çünkü fıtri bir şey o." Çocuğa bak, işte affediyor değil mi? Arkadaşıyla kavga ediyor, beş dakika sonra unutuyor, affediyor. Neden? Fıtri bir şey. "Yani affedeceğim, e, o da beni affeder mi?" diye bir amaç, bir gaye arıyoruz — böyle bir durumda o affeder mi? Yani ne yapıyor? Eylemine yine yatay düzlemde bir amaç, bir gaye arıyor. Hâlbuki affetmek senin duan — çok ilginçtir, Peygamberimizin tavsiye ettiği bir duadır: "Allah affedicidir, affetmeyi sever." Bu deyim yerindeyse Tanrısal bir dua; onun doğası aynı zamanda senin de fıtratındır.

Allah affedicidir; bir de dikkat edin, affetmeyi de seviyor. Zorlana zorlana Allah affetmiyor; bu fıtri bir şey. Tam hatırlamıyorum ayrıntısını ama bir gün birisi Peygamberimize biraz sert ve kaba bir davranışta bulunuyor, bir şey oluyor. Peygamberimiz de "kısas yapacağım" diyor. "Kabul etmiyorum, yapamazsın" falan diyor karşı taraf. Peygamberimiz de gülümsüyor. "Niye böyle davrandın" diye soruyorlar. Diyor ki: "sen affedici ve kerim bir insansın, ben sana kötülük yapsam da sen bana karşılık vermezsin, biliyorum" diyor. İşte orada o kişi aslında peygamberi görüyor, aslında onun fıtratını görüyor — o kişi o peygamberde yaşanan fıtratı görüyor. Kötüyle karşılaşsa bile kötüyle cevap vermeyen bir fıtrat var aslında bizde. Anlatabiliyor muyum? İşte o bizde de var aslında ve biz onu tekrar fark etmek durumundayız. "Sen kötülük yapana kötülükle karşılık vermezsin" diyor.