Sahte Benlik, Fitne ve Varlık Bilinci

Geçen bir kısım okumalar yaparken bir peygambere atfedilen bir söz dikkatimi çekti.

Şöyle diyor: "Gördüklerinizi bildiklerinizle değiştiriyorsunuz, bunu değiştirmeyin" mealinde bir ifade. Burada ne kastediliyor? Aslında şu. Biz tırnak içinde hayatın içinde gördüğümüz şeyler üzerinden bir kısım değerler, bir kısım yargılar üretiyoruz. Mesela, örneğin diyelim kiişte herkes paraya göre değerlendirme yapıyor, işte herkes şuna göre insanları ölçüp biçiyor. Şimdi bunu görüyoruz ama bu gördüğümüz şey, eğer dikkat etmezsek, bildiğimiz veya bilmemiz gereken hakikate dair bilmemiz gereken şeyin yerine geçiyor.

Mesela kutsal metin hiçbir zaman işte mal, mülk, maddi kazanç, işte kullandığın araba, oturduğun ev — bunlara dair bir insanın böyle varlıklı olduğunu tanımlamaz. İşte "bu insanlar varlıklıdır" demez. Hatta tam aksine şunu der: "çoğaltma yarışı siziölünceye kadar oyaladı" der. Hani hiçbir zaman bunu takdir etmez veya bunu bir değer olarak görmez. Hatta "mal ve evlat veya işte şu ve şu sizin için bir fitnedir" der. Yanıltıcı bir şeydir.

Aslında buradaki fitne kavramını da şöyle açabiliriz. Aslında fitne kavramı, bir şeyi bir şeyden ayıran şey demek. Bu noktada aslında biz mal, mülk, evlat, başarı, sosyal itibar, başkalarının takdiri vs. isteyip bunları varlığımızla mı karıştırıyoruz, yoksa bunların hayatta bir olgu olduğunu mu düşünüyoruz? Aslında bu anlamda işte mal, evlat, bindiğiniz araba, sosyal itibarınız, başarılarınız, bedensel durumunuz, genç olmanız, yaşlı olmanız, tırnak içinde bedensel bir güzelliğe sahip olmanız, olmamanız, bir erkek olarak bedensel düzeyde yakışıklı olmak, olmamak. Şimdi siz bu tür şeyleri varlığınızla mı tanımlıyorsunuz ve bunları varlığınız gibi mi zannediyorsunuz? Eğer bu gibi şeyleri gerçek öz varlığınızla karıştırıyorsanız, bunları gerçek öz varlığınız zannediyorsanız, bunlarla arttığınızı veya eksildiğinizi hissediyorsanız, siz büyük bir fitne içindesiniz.

Yani buradaki fitne kavramı bir şeyin bir şeye karışması demek aslında bir anlamda. Aynı zamanda fitne kavramı bir şeyin bir şeyden ayrıştırılması anlamına da geliyor.

Yani çift anlamlı bir ifadedir. Mesela bazı ayetlerde vardır, işte "sizi fitneye maruz bırakacağız ve sizi ayrıştıracağız" mealinde ifade edilir. Dolayısıyla aslında burada insanoğluna hatırlatılan en temel şey: hayatta deneyimlediğin şeyleri nasıl algılıyorsun, nereye oturtuyorsun, bunlar üzerinden neler üretiyorsun. Bunlar üzerinden ürettiğin değer yargıları kendi varoluşunla, varlığınla ilgili tanımlamalar yapıyor musun? Eğer yapıyorsan, bu senin kendi kendini bir tuzağa düşürmen demektir. Bunlar senin varlığının bir parçası değil; sadece varlığının farkına varman ve o varlık bilinciyle bunları yaşaman gereken bir durumdasın aslında.

Ama bunu gerçekten yaşamadığında o zaman ne oluyor? Kendini bildiklerinle, yaptıklarınla, sahip olduğunu zannettiğin şeylerle, ilişkilerinle, ilişkilerin üzerinden aldığın geri bildirimle tanımlamaya başlıyorsun. İşte bu aslında bütün kadim öğretilerdeki uyku durumudur. Yani biz gerçek kendimize karşı uyuma pozisyonuna geçiyoruz. Gerçek kendimize uyuyoruz. Yani gerçek kendimize karşı bir uykudayız.

Onun yerine geçen bir şeyi kendimiz olarak algılıyoruz. Bu kendimiz olarak algıladığımız şey bizi bu sefer var eden bir şeye dönüşüyor aldatıcı bir şekilde.

Örneğin ne der kutsal metin? "Malının kendisini ebedileştireceğini zanneder" der örneğin. Bu nedir aslında? Kişinin kendine karşı yaptığı en büyük aldanmadır. Malının veya bir ilişkinin seni var kıldığını düşünüyorsun.

Geçen bir arkadaşa dedim ki — böyle ilişkilerini çok kafasına takan bir arkadaş — dedim ki mesela biri sana dese ki "gerçi seni çok seviyorum, sen benim için çok değerlisin, işte sensiz yapamam, sen benim hayatımın ışığısın" falan dese, ne hissedersin? Şöyle bir yüzü gülümser, böyle bir sanki bir varlık kazandığını hissedersin. Halbuki bu ne arkadaşlar? İşte hepimizin az çok içine düşebildiğimiz, ilişkiler üzerinden kendimizi var etme tuzağıdır. Peki bir insanın size böyle söylemesikötü bir şey midir? Hayır, konu o değil. O kötü bir şey, kötü bir cümle anlamına gelmez. Ama bakın siz bunu hangi düzeyde algılıyorsunuz? Hangi anlayışla bunu algılıyorsunuz? Bak "ben şimdi böyle gerçekten var olduğumu hissettim" diye bir tuzak içinden bu sözleri algılıyorsunuz. Bu seferde bir ilişkinin sizi var ettiğini, hatta aslında şunu bile söyleyebiliriz arkadaşlar: böyle bir durumda insan bir başkasının kendisini var ettiğine inanıyor. Böyle hissediyoruz. "Ben seninle varım." Neden? Çünkü bana o sözler bir varlık hissettirdi, var olduğumu hissettim, var olduğumu fark ettim. Bu bazısı için bir mal mülktür. Bazısı için sosyal itibardır. Bazısı için başkalarına hükmedebilme gücüne sahip olmasıdır. Bakın bunların arasında hiçbir fark yok. Yanikendimizi bunlar üzerinden var hissetmek, bunlar üzerinden mutlu olmak.

Şimdi diyeceksiniz ki mutluluğumuzu elinizden mi alıyorsunuz? Hayır. Aslında sahte mutluluğunuzu hatırlatmaya çalışıyorum. Bu hepimiz için böyledir. Sahte bir mutluluğun peşinde mi olacağız? Çünkü sahte mutluluğun öbür ucu yine sahte mutsuzluktur. Bakın mutsuzluk da sahtedir, mutluluk da sahtedir. Birisi size "sen benim için çok önemlisin, hayatımın ışığısın" der, sahte bir mutluluk yaşarsın. Üç ay sonra "seni sevmiyorum" der, sahte bir mutsuzluk yaşarsın. Ama buna uyanmıyorsak içerideki benlik bizi şu tuzağa düşürür — ama insan mutlu oluyor ya, işte burası işin en temel tuzağıdır. Çünkü aslında senin o gerçek varlığı unutmandan kaynaklanan o boş bir kendini mutlu veya mutsuz hissetme durumudur. Burada kendinizi mutlu veya mutsuz hissetmeniz arasında hakikatte hiçbir fark yoktur. Yani bir insanın işte sosyal bir itibara sahip olması ve bunun üzerinden kendini mutlu hissetmesi — işte "insanlar bana saygı duyar, severler, sayarlar, takdir ederler veya işte hayatta insanlara faydam dokunuyor, bu beni mutlu ediyor" demenizle; ya işte "kimseye de artık bir faydam

dokunmuyor, ölsem de gitsem" gibi bir mutsuzluk hissediyorsanız, bu mutlulukla bu mutsuzluk arasında bilinç düzeyinde bir fark yoktur. Ve şunu hatırlamaya, fark etmeye ihtiyacımız var.

Ama dediğim gibi bu böyle çok basit bir şekilde anlaşılabilecek ve kavranabilecek bir şey değildir. O yüzden kutsal metin, özellikle Kur'an, bu tür şeylere bir ünlemle başlar. Mesela "dikkat edin, dikkat edin" — bu Arapçada "elâ" diye geçer. Dikkat edin, kalpler ancak Allah ile mutmain olur. Niye başında öyle bir edat var? Çünkü bunu ortalama bilincinizle kavrayamazsınız. Ortalama bir algıyla, ortalama bir zihinle — bu ortalama zihinden kastım IQ'su yüksek veya düşük anlamında değil — hayatı sadece gördükleriniz üzerinden, hissettikleriniz üzerinden algılayan bir zihne sahipseniz, bunu kavrama ihtimaliniz zayıftır. O yüzden dikkat çeker: bilincini uyandır, bilinciniayağa kaldır, o zaman anlayacaksın ki kalpler ancak Allah ile mutmain olur.

Ama biz bakın, biz Allah dışında o kadar çok şeyle mutmain oluyoruz ki — haniinsanın... Ya Allah, bu ayette geçen, bir arkadaş — Allah selamet versin — bana dediki, ona bir ayet söyledim, dedi ki "Allah burada insanları gaza getirmiş." Öyle algılarsınız, çünkü hakikaten gaza getiriyor gibi görünür. Neden? Çünkü algın gördüğün şeylerle, hissettiğin şeylerle, beş duyunla ve rasyonelitenle sınırlı. Ve onlar sana der ki "ya öyle bir şey değil, yani kutsal, tamam, kutsal kitapta yazıyor, amenna, kitabımıza saygı duyuyoruz ama hayat öyle değil." İşte "hayatın gerçeği farklı" değil mi? İşte hayat bildiğin gibi değil. Ne demek hayat bildiğin gibi değil? Ne var aslında?

Bir benlik diyor ki "benim gerçekliğim farklı" diyor. "Ben hayata başka bir yerden bakıyorum" diyor. "Sen bana anlatıyorsun ama güzel, teşekkür ederim, hoşuma da gidiyor, biraz da rahatlatıyor ama bu tam hayatın tırnak içinde gerçekliği değil gibi, hayatın kendisi değil gibi." Veya bir başka arkadaşın ifadesi: "işte hayatın gerçekliğibunu söylemiyor." Hani gerçekliğini nereden anlamış acaba, orası ayrı bir konu. Ama nereden bakıyoruz? Mevcut, sınırlı ve Kur'an'ın gene bir ifadesini kullanayım: "onlar dünya hayatının sadece dış yüzünü görürler."

Mesela bazen bakıyoruz, işte maalesef bu sosyal medyada da büyük bir tuzak var.

İşte birileri çok mutlu, herkes mutlu, bir ben mutsuzum; mesela herkes ne güzel yaşıyor gibi, o kadar çok hikayelerimiz var ki ve bunlara o kadar çabuk inanıyoruz ki, içimizde de şöyle bir şey oluyor: "ya ben de sosyal medyaya acaba hangi fotoğrafı atsam" diye düşündürüyor. Bütün bunlar aslında nedir arkadaşlar? Bunlar ortalama zihnin bizi aldattığı durumlardır. Eğer bunlara karşı uyanmazsanız, hayatın gerçekliğidediğiniz o sahte bilincin algısı sizi anında aldatır. Ve kutsal metnin hiçbir hakikati, bu tür varoluşsal ayetlere dair hiçbir hakikat, sizin içinizde filizlenmez.

Mesela "kalpler ancak Allah ile mutmain olur." Bunu hissettik mi? Bunu idrak ettik mi?

Bu bir duygu değil. "Kalpler ancak Allah'ı hatırlamakla mutmain olur." Allah'ı hatırlamak zihinsel bir faaliyet değildir. Yine bir başka ayetin ifadesiyle, Allah'ın sana

şah damarından daha yakın olduğunu idrak etmendir. Ama diyorsun ki bu çok uzun bir yol. O ego öyle diyor, "bu çok uzun bir yol" diyor. "Daha yakın yollar var. Sana şah damarından daha yakın olacak bir sevgili bulursan, yani çok da tatminkar bir şey." "Bana çok tatminkar geliyor" dersin. Ve hiç şüphe etmezsin bundan. Sonra da kandil gecelerinde biraz Kur'an okur, orayı da bir şekilde geçiştirirsin. Ve kendini uyutmaya devam edersin.

Peki ne yapacağız? Evet işte gerçekten sahte benliklerin hikayelerinden biraz şüphe duyacağız. Yani o en başta söylediğim şey — gördüğümüz şeylerle bildiğimiz şeyler.

Buradaki gördüğümüz şeyler, ortalama bilincin, yani aydınlanmamış bilincin gözlemiüzerinden çıkardığı şeylerdir. Mesela bir insanın değeri nedir? İnsanların değeri neyle ölçülüyor? Bugün toplumda, dünyada, etrafa baktığımızda insanın değeri neyle ölçülüyor? Metayla ölçülüyor, parayla ölçülüyor, işte güzellikle, yakışıklılıkla, ünlü olmakla, beğenilmekle, izlenmekle vesaireyle ölçülüyor. Şimdi bu gördüğümüz bir şey değil mi? Gördüğümüz bir şey. Ve ne diyor peygamber? "Gördüğünüz şeyleri bildiğiniz şeylerle değiştiriyorsunuz." Bildiğiniz şeylerden kasıt ne? Bilmeniz gereken şeyler. Halbuki bir insanın değeri yaradana dair bilinciyle ölçülür. Onu ne kadar idrak ediyor? Ona dair farkındalığı ne? İnsanlar ondan yüz çevirdiğinde sarsılıyor mu?

Malına mülküne dair bir eksiklik geldiğinde sarsılıyor mu? Eşine dostuna bir zarar geldiğinde sarsılıyor mu? Ne türde sarsılıyor? Bu ne demektir? Bu insanın aslında gerçek değerine dair bir tercih yapma durumudur. Biz gördüğümüz düzeye göre miinsanın değerini ve dolayısıyla kendi değerimizi tanımlayacağız, yoksa Allah'ın bildirdiği ve bilmemiz gereken, fark etmemiz gereken bir hakikate göre mi bunu yapacağız?

Ve buradaki en temel aldatıcı nokta, insanın o sahte benliklerinin gerçekten insanı çok geniş bir şekilde kuşatmasının meydana getirdiği farkındalık eksikliğidir. Çünkü dediğim gibi ego diyor ki "ama böyle hissediyorum" diyor. Yani "kalpler Allah'ı anmakla mutmain olur." "Allah" diyorum, mutmain olmuyorum ama "sevgilim" diyorum, içim açılıyor. Niye acaba? Ne var burada? Yani kutsal metinde mi bir problem var, bende mi bir problem var? Bunu düşünmek durumunda değil miyim? Bunun üzerinde biraz tefekkür etmek durumunda değil miyim? Ne beni aldatıyor?

Tabii ki burada dikkat etmemiz gereken asıl nokta şu. Biz o gerçek varlık bilincinden küçük yaşlardan itibaren bilinç olarak kopmuş durumdayız. Farkında değiliz. Ve daha çocukluktan itibaren anne babamız, sosyal çevremiz, muhatap olduğumuz insanlar üzerinden kendimize dair bir algı, kendimize dair bir varlık hikayesi üretiyoruz. O yüzden insan anne babasıyla da özdeşleşmemelidir. Ailesiyle de özdeşleşmemelidir.

Ben anne babamın var ettiği bir varlık değilim. Benim varlık ve değerim onlar tarafından belirlenmiyor, veya onların beni gördüğü şey benim gerçek kendim olmayabilir. Gerçek kendim, anne babamın bile fark etmediği bir kendiliktir. Onlar da kendilerine göre, kendi sınırlı, sahte bilinçlerine göre beni algılıyorlar.

Geçen bir yerde ya okudum ya dinledim: bir baba, kız çocuğu olduğu için üç dört gün onu hastaneden almamış, mesela diyelim. Şimdi bu bebeği düşünürsek, ona bir bilinç yüklesek. Şimdi o bebek şöyle mi düşünecek? Bir yetişkin bilinci verelim o bebeğe: "ya ben demek ki değersiz biriyim ki beni üç dört gün almadı hastaneden." Bu gerçek bir şey mi acaba? Yani babamın beni üç dört gün hastaneden almaması benim değersiz olduğum anlamına mı geliyor? Benim eksik olduğum anlamına mı geliyor?

Benim yetersiz olduğum anlamına mı geliyor? Benim sevilemez biri olduğum anlamına mı geliyor? Benim bir hiç olduğum anlamına mı geliyor?

Eğer bu sorgulamayı yapmazsanız, bunu yetişkin çağınızda yapacaksınız — bebek çağınızda değil. Ama dikkat edin, biz yetişkin çağlara geldiğimiz halde o derinlerdekiilk çocukluktan, ergenlikten itibaren aldığımız yanlış kendilik algısı üzerinden kendimizi tanımlıyoruz. Kendimizi anne babamıza sevdirmeye çalışıyoruz. Bu, anne babamızı sevmeyelim, onları umursamayalım, onlara gereken saygıyı göstermeyelim anlamında demiyorum bunları, bakın arkadaşlar. Biraz dikkatiniziistirham ediyorum.

Bu, kendi varlığımızın hangi referans üzerinden, hangi temellendirme üzerinden yapılmasıyla ilişkili bir şey. Benim anne babam beni çok da seviyor olabilir. Bir süre sonra sevmiyor da olabilir. Hiç sevmemiş de olabilir. Bu benim varlığımla ilgili bir referans olamaz. Eşimin, arkadaşımın, yakınlarımın vs. bana olan bakışı da benim varlığımın temellendirilmesinde bir ölçü olamaz.

Bakın buna dair onlarca Kur'an'da ayet vardır ve peygambere hitap eder. Mesela "insanlar etrafından dağılırlarsa de ki Allah bana yeter." Bir kısım süreçlerde peygamberin bazı eşleri mesela mal istemiştir. "İşte bize de biraz kumaş al, bize de şunu al, bunu al" diyerek biraz daha fazla maddiimkan sağla; hani "niye bize bu maddiimkanı sağlamıyorsun" diye biraz serzenişte bulunuyorlar. Peygamber onları hatırlatıyor: "bakın, benim bir misyonum var, bunlar o kadar önemli değil" — bunlar, tırnak içinde söylüyorum, Kur'an'ın ifadesidir — "bunlar dünya hayatının süsleridir, geçici bir şeydir" diyerek hatırlatıyor. Ama dinlemiyorlar, o taleplerine devam ediyorlar. O zaman Kur'an diyor ki onları güzel bir şekilde bırak; yani onlar arzu ettikleri şekilde evlilik yapsınlar.

Bakın kendini kötü hissetme yok. Kendine haksızlık yapıldığı algısı yok. "Siz nasıl beni anlamıyorsunuz, siz benim kıymetimi bilmiyorsunuz" tırnak içinde, "siz beni üç kuruşluk bir kumaşa mı satıyorsunuz" falan yok. "Hani bir düşünün" diyor: "benim hayat tarzım, benim misyonum bu ve misyonum gereği ben bu hayatı yaşıyorum, size de bu hayatı sunuyorum, size teklif ediyorum. Bu size uygun değilse, bu sizi tatmin etmiyorsa, bu sizi mutlu etmiyorsa, bakın gönül rahatlığıyla gidebilirsiniz" diyor. Yani herhangi bir küçümseme, aşağılama yok. "Bu sizin süreciniz, ben kendi sürecimiifade ettim" diyerek çok nezih, çok mükemmel bir farkındalık dersi vererek bu ifadeyi kullanmasını Allah peygambere söylüyor.

Bu nedir biliyor musunuz? Bu çok önemli bir şeydir. Bu ilişkilerimiz üzerinden kendimizi tanımlamama bilincidir. İlişkilerimiz üzerinden kendimizi tanımlamayalım. Farz edelim ki bir gün geldi — kadın veya erkek fark etmez — diyelim ki kadın adama dedi ki "ya senin böyle çok zenginliğin yok, ben zengin bir koca arıyorum." Şimdi sen ne yapacaksın bu durumda? "Ya işte toplum bozulmuş, her şey para olmuş, ben de en iyisi kafayı kırıp ben de parayı bulayım, helal veya haram, ben de öyle yapayım çünkü insanlar parana göre sana değer veriyor" mu diyeceksin? Yoksa "bak, benim hayat tarzım bu, bu seni mutlu etmiyorsa yolun açık olsun" mu diyeceksin? Değil mi?

Bunu kim diyebilir? Bunu kendiniilişkiler üzerinden tanımlamayan, varlığını ilişkisiüzerinden tanımlamayan bir insan diyebilir.

Peki senin varlığın ilişkilerin üzerinden mi tanımlanıyor? Bunu düşünmen gerekmiyor mu? "Ama öyle hissediyorum hocam." İşte bak bu his var ya, bu his aldatıcı bir histir.

Ona karşı uyanman gerekir. Yani beni sevdiğinde niye böyle içimde, kalbimde çiçekler açıyor acaba? Yani bu, "somurtayım" falan mı demek? Bunu kastetmiyoruz bakın arkadaşlar. Peki yani "Allah beni yaratmış diyorum, o varlığıyla beni var etmiş diyorum, niye bu bana sevinç vermiyor?" Çünkü sahte bir benlik üzerinden bakıyorum. İçimde o yaratıcının bana verdiği varlık bilincinin farkında değilim. Bakın o var bende ama farkında değilim, orası boş gibi yani. Biri sevdiğini söyleyince, biri"sen benim için her şeysin" deyince, biri "iyi ki benim hayatıma dokundun" falan deyince, birisi "ya işte sen çok kıymetliişler yapıyorsun" deyince — "ha öyle mi, kıymetliişler yapıyorum, çok güzel" — biraz kendimiiyi hissederim.

Kendimiziiyi hissetmek için bir şeye ihtiyacımız mı var? Diyeceksiniz ki tabii ki var, öyle hissediyoruz çünkü. İşte bu aldanışımızın aslında bize göz kırpmasıdır. Bu aldanışı, bu yanılgıyı fark etmediğimiz müddetçe buna devam edeceğiz. Ve bu hiçbir zaman bitmeyecek. İstediğiniz kadar kutsal metni okuyun, istediğiniz kadar ibadet edin, hiçbir şey değişmeyecektir. Neden? Çünkü varlığınızı yanlış bir yere konumlandırıyorsunuz. Kur'an okurken bile "ya Rabbi sevgilim beni terk etmesin" diye okursunuz. "Eşim beni aldatmasın, bırakmasın" diye okursunuz. Kutsal kitabı bile kendi sahte benliklerinizin malzemesine dönüştürürsünüz, farkında olmadan. Halbukikutsal kitap seni kendine çağırıyor, kendindeki Allah'a çağırıyor, kendindeki öz varlığa çağırıyor. Onu fark ettiğinde, o zaman ilişkilerinde objektif, gerçek bir bilinçle yaşanacak. Bir insan seni sevse de bunu doğru tanımlayacaksın, nefret etse de doğru tanımlayacaksın.

Bakın birileri peygambere diyor ki "sen peygambersin, hak peygambersin" diyor. Kimileri de münafıklar, onlar da "hak peygambersin" diyor. Allah diyor ki "o münafıklar yalan söylüyorlar." Ama "sen şahidim, peygambersin" mealinde ayetle cevap veriyor.

Yani bu ne demek? İnsanların sana "hak peygambersin" demesi de, münafıkların ikiyüzlü yalan söylemesi de, inkar etmeleri de onlara ait bir konudur. Senin Resul olduğunun farkında olman, bu sana yeter. Oraya da nokta koyacaksın. Ama diye

devam etmeyeceksin. "Ama insanlar da kabul etsin. Ama insanlar da sevsin. Ama insanlar da onaylasın." İçeride de bir şey diyor ki "tabii ki onaylasın, hoşuna gidiyor tabii" diyor. Sen de ona kapılıyorsun. İçeride o üç kağıtçı benliğe kapılıyorsun. Çünkü o üç kağıtçı benliğin hoşuna gidiyor. İşte insanların takdiri, onayı, ve sen onu kendin zannediyorsun. İçeridekini kendin zannediyorsun. Tabii ki hakiki bir şeyiinsanlar onaylasın. Ama bu onlarla ilgili bir konudur. Peygamberiinsanlar onayladığında, peygamberde bir varlıksal artış mı var? Yok. O yüzden onun şahsında aslında bize hatırlatmada bulunuyor.

Şimdi bir düşünün kendinizi. Ne olursa yıkılırsınız. Hatta bunu sormanıza da gerek yok kendinize. Bugüne kadar nelerle yıkıldınız diye sorarsanız kendinize, aslında bir kısım cevaplar bulabileceksiniz. Neler sizi sarstı? Ve onlar, yani o sarsılan benlikler, hangi sahte benliklerdi? Eğer onları keşfedebilirseniz, o zaman sizi sarsan şeyin bir olay olmadığını, sizi sarsan şeyin o sahte benliğiniz olduğunu fark edeceksiniz.

Mesela diyelim çok yakışıklı olduğunuzu düşünüyorsunuz. Bir sabah kalktınız, yirmiyıl yaşlanmışsınız — Allah ne kadar ilginç, vay, akşam yattım böyle kırk yaş, sabah uyandım altmış. Mesela şaşırır mısınız? Şaşırıyorsanız kendinizi tanımıyorsunuz demektir. Kendinizi beden zannediyorsunuz demektir. Çok güzel bir kadınsınız, doktora gittiniz, basit bir ağrınız vardı, diyor ki "bir iki aylık ömrün var" falan. Mesela sarsılıyorsanız, siz sarsak bir benlik üzerinden hayatı yaşıyorsunuz demektir. Sahte bir benlik üzerinden hayatı yaşıyorsunuz demektir.

Mesela ben bunu kendi hayatımda gençliğimde yaşadım. Bütün bunlarla hesaplaşmak, daha doğrusu farkındalığımı arttırmak gerektiğini anladım. Örneğin babamın ölümünden tutun, kardeşlerimin ölümü — üç dört kardeşim vefat etti vs. — bir sürü hikaye. Orada kendimi gözlemlemek üzerinden bakıyorum: beni sarsan bir şey var mı? Veya diyelim ki bir para kaybı. Mesela size hani özel gibi görünür ama özel olmayan, hepimizin sahte benliklerinin hikayeleri bunlar. Böyle on dokuz yirmiyaşlarımda böyle beni çok sevdiğini söyleyen karşı cinsten biri vardı. Ve bu bende böyle bir memnuniyet, bir hoşluk oluşturdu — "ne güzel bir şey" falan. Sonra böyle bir iki ay sonra tam tersi bir reaksiyon. Hayatımda ilk defa yirmi yaşlarındayım, hayatımda ilk defa başım ağrıdı. İşte "ben seni sevmiyorum" falan filan gibi şeyler. Hayatımda ilk defa başım ağrıdı. Ve dedim ki "İsmail, niye başım ağrıyor? Niye başım ağrıyor?" Konu bir başkasının söylediği şey değil. Bende niye böyle bir şey oluyor?

Şimdi oraya baktığımda, ya tabiinsan üzülüyor, morali bozuluyor, sarsılıyor, hayal kırıklığına uğruyor falan filan — bir sürü hikaye uydurabilirim, değil mi? Allah'tan uydurmadım. Neye dikkat ettim? Niye bende hayatımda hiç başım ağrımamış? Niye başım ağrıyor? Ve bu, tırnak içinde, beyindeki bir problemden dolayı değil.

Duyduğum bir sözün gerçekten bende ilk defa yarattığı bir etkiydi. _[Bu bölümün bir kısmı ses kaydındaki bozulma nedeniyle tam olarak anlaşılamamış, bağlama göre_

_yeniden kurulmuştur.]_ Ve bu deneyim, benim için bir farkındalık alanı olmuştu. Hayat bunu hiçbir zaman unutmadı. Ama şu hikayelere girmedim: "ya işte insanlar çok bencil, veya işte insanlar kandırıyorlar, aldatıyorlar, işte samimiyetsizler, vefa yok." Böyle hikayeler uydurabilirdim ve size bunu da anlatabilirdim. Muhtemelen beni daha can kulağıyla dinliyor olabilirdiniz. Tırnak içinde size hayatın gerçeklerinden bahsetmiş gibi görünürdüm. Ama aslında o hayatın gerçekliği değil. O, hayatın sahte bir benlik tarafından algılanması.

Kendimi sevildiğimi duyduğumda var, iyi, mutlu; ama sevilmediğimi duyduğumda berbat, kötü, değersiz hissetmek. Bu oyunu bana kim oynuyor? Dışarıdaki bir şey mi, içerideki bir şey mi? O yüzden eğer dıştaki olgularla meşgul oluyorsanız, yani gördüklerinizi yaradanın bildirdikleriyle değiştiriyorsanız, kendinize büyük bir haksızlık yapıyorsunuz demektir. O yüzden işte ben çok büyük vefasızlıklar gördüm. Ben Allah'ın vefasını gördüm. Eğer ben kendimdeysem, gerçek kendimdeysem, ben her zaman Allah'ın vefasını gördüm. Her zaman Allah'ın benimle olduğunu idrak ettim, ben uyanık olduğum müddetçe. O zaman benim için insanların vefasızlığı, yanlışlıkları, samimiyetsizlikleri veya samimi oluşları onların süreçleri. Samimi olurlarsa hakikat adına takdir ederim, "ne güzel" derim, fıtratına uygun davranıyorsun. Samimiyetsiz davranırsa, vefasız davranırsa, bu onun sürecidir. Bir problem var mı?

Yok. Öfkelenmeye gerek yok, kızmaya gerek yok, kırılmaya gerek yok, üzülmeye gerek yok, acı çekmeye gerek yok. Hangi şartla bunu yapabilirsin? Varlığını fark etmeye odaklanırsan.

İşte yaşadığımız küçük büyük her hadise bu bilinçle algılandığında — yani bir şey kim tarafından algılanıyor, bu nasıl bir benlik, bu nasıl bir benlik algısı — bunu sorabilirsek ve o sahte ve sınırlı benlik algısından hakiki kendiliğe doğru yol alabilirsek — ki bu yol her zaman hepimiz için açıktır ve hepimiz için de aslında kolaydır ama bunu zorlaştıran sahte benlikler vardır — o yüzden kutsal metin der ki "her zorlukla birlikte bir kolaylık vardır." Niye zorluk var? Çünkü sahte benliğe inanıyorsun. Niye kolaylık var? Çünkü sahte benliği gözlemleyip ayrışabilirsin. O yüzden her zorlukla birlikte bir kolaylık vardır.

— Hocam, şimdi genel olarak duyguların ifade edilmemesi olarak algılanıyor sizin anlattıklarınız. Bu noktada peygamberimizin bir defasında evladını kaybettiler, İbrahim'in. Orada göz yaşarır. Onu böyle çok duygulara kapılmadan, bir duygu ifadesiolmuş peygamberimizin. Diğer bu olaylarda, yaşadıklarımızda da mesela hiç beklemediğin birisinden çok büyük kazık yer, sahtekarlık yaptı, dolandırdı seni. Orada da nasıl olmalı? Orada diyeceğin şey "bu hiç hoş bir şey değil, hiç fıtrata uymayan bir şey" ama ona duygulara kapılmadan rahatsızlık ifade etmek mi gerekiyor?

— Bakın buradaki temel soru şu. Temel konu, benim izah etmek istediğim konuyu bir cümleyle ifade edersem: burada senin varlık hissin etkileniyor mu? Yani gerçek kendilik algın ne hissediyor? Senin şu anda "benim kendim" dediğin şey nasıl etkileniyor bundan? Bakacağız. Eğer burada bir sarsıntı varsa, o zaman sen sahte bir

kendilik üzerindesin. Verdiğin örnekte peygamberin küçük yaşta evladı vefat ediyor ve diyor ki göz yaşarır, kalp geçici bir ayrılık açısından hüzünlenir ama bizim Rabbimizin takdirine tam bir teslimiyet ve rızamız vardır. Ve bakın burada bir eksiklik kavramı yoktur.

Yaniişte bizde olur ya, bazen "bir yarın gitti" derler yani. Çocuğun ölür, "bir yarın gider." Anan ölür, "bir yarın gider." Baban ölür, "bir yarın gider." Çok seviyorsan, eşin ölür, "bir yarın gider." Yok abicim, senin bir yarın gitmiyor yani. Giden bir şey yok. O insan ister çocuğun, ister eşin, ister annen baban, ister çok sevdiğin bir dostun olsun, o yaradanın var ettiği ve aynı özü taşıdığınız bir varlıktır. Dolayısıyla varlığın herhangibir ölümle, herhangi bir şeyle veya herhangi bir maddi kayıpla eksilmiyor. Varlığında bir eksilme hissediyorsan, problem odur. Yoksa duygu da ifade edebilirsin bu bilinç içinde. Düşünceni de ifade edebilirsin. Bu gayet tabii bir şeydir. Ama varlık bilincinde bir sarsılma oluyorsa, atıyorum, lüks bir arabaya bindiğinde "böyle içim bağlanıyor, bu çok süper, insana kendiniiyi hissettiriyor" — mesela hayatta en yanlış bulduğum kavramlardan biri budur yani.

Herhangi bir dünyevi bir şeyin bir insana "bu bana kendimiiyi hissettiriyor" demesi. Ne demek bu bana kendimiiyi hissettiriyor ya? Sen bir dünyevi, geçici, fani, Allah'ın senin kullanımın için verdiği bir şey üzerinden kendiniiyi veya kötü hissediyorsun. Bu nasıl bir tuzaktır insanoğlu için. "Kendimiiyi hissediyorum, şöyle olunca da kendimikötü hissediyorum." Böyle bir şey olabilir mi? Olmuyor mu? Oluyor tabii ki. Ama niye oluyor? Çünkü sahte bir benlik o. Sana diyor ki mesela şöyle: bir lüks arabaya bindiğinde kendiniiyi hissediyorsun çünkü bir ego var — atıyorum, araba üzerinden, ev üzerinden, giydiğin elbiselerin markası üzerinden, kazandığın para üzerinden, her şey üzerinden kendiniiyi veya kötü hissediyor, hissettiriyor. Ya kardeşim, bu nasıl bir kendilik ki parayla değişiyor? Birinin "seviyorum" demesiyle "sevmiyorum" demesiyle değişiyor. Annen sana küslüğünde değişiyor, "canım benim" dediğinde değişiyor. Bu nasıl bir kendiliktir? Bu nasıl bir varlık bilincidir? Bunu düşünmemiz gerekmiyor mu?

"Var ya İbrahim Tatlıses, sen varsan her şey tamam, sen yoksan her şey eksik." Ya bu ancak Allah'a dair bir bilinç ile ilgili söylenecek bir şeydir. Ama senin öyle bir sahte benliğin var ki, senin gibi ölümlü, muhtaç bir sahte benliğe bu cümleyi sarf ediyorsun.

Zaten sahte olduğunda adamın ilişkilerinden anlıyoruz zaten. Anlatabildim belki. Kendisi de bilinçsiz yani.

O yüzden "sen olmadan yapamam" diyen insana inanmayın. O yalan söylüyor değil.

O da sahte bir benlik tarafından ele geçirilmiş. Bir insan "ben olmadan yaşayamıyorsa" zaten yaşamıyor. Yoksa "ha bak, o ben olmadan yaşayamıyor, ne kadar mutlu hissettim kendimi." Bakın size şunu açık söyleyeyim arkadaşlar: ben bu bahsettiğim her şeyi hissettim yani, az veya çok hissettim. Hani böyle yabancısı olduğum bir mevzu değil. Bu hepimizin az veya çok yaşayabileceği şeyler. Biz şuna

dikkat etmeliyiz: biz bu sahte benlikler tarafından yanıltılıyoruz. Allah niye bize "dikkat edin, kalpler ancak Allah'ı hatırlamakla mutmain olur" diyor? Niye bunu diyor? Çünkü başka şeylerle mutmain olduğunu, olabileceğini zannediyorsun.

Sonra bakın, hani bizim bir arkadaşımız vardı, bir araba aldı. Yani ne kadar sürdü bir arabanın mutluluğu ki? Birisiiçin bir gün sürer, birisiiçin bir hafta, birisiiçin bir ay, birisiiçin iki ay. Ve gider. Çocuk gibi düşün. İşte "baba bana bisiklet al, başka hiçbir şey istemiyorum" — o hayalinin kurduğu, sanki o bisiklete binince kral arabasına binmiş gibi. Veya herhangi bir eşya: "bana şunu al, başka hiçbir şey istemiyorum." Alırsın, sonra bakarsın onun mutluluğu üç dakika, beş dakika, bir gün, iki gün, üç gün, beş gün, bir ay, fark etmez. Sonu var. Bu aslında sana bir şey anlatmıyor mu aslında? Bir şey anlatıyor da içeride anlayacak bir merci yok.

Mesela ne yapıyor? Daha büyük bir araba, işte daha lüks bir şey, daha çok. "Onu da alayım, onu da alayım, şunu da yapayım. Ya işte üç ülkeyi gezdim, beş ülke daha gezeyim, dünyayı gezeyim." Sonra uzaya mı çıkacaksın? Uzaya çıkan ne yapıyor?

Uçuyor mu ya? Ne oluyor? Eriyor mu uzaya çıktığında? Yok. Peki buradan anlayacağın bir şey yok mu aslında? Ya, biz içeride bir benlik tarafından manipüle ediliyoruz ya. Biraz burada bir uyanmaya ihtiyacım var dememiz gerekmiyor mu?

Hani bir Hintli bilgenin dediği gibi, tencerede pirinç tanelerinin pişip pişmediğinianlamak için bütün pirinçleri yemen gerekmez. Birkaç tanesine bakarsan pişmiş mi, pişmemiş mi anlarsın, değil mi?

E, beni çocukluğunda şu tatmin etmedi, bu tatmin etmedi, bu tatmin etmedi. Ne anlaman gerekiyor buradan? Dünyada hiçbir şey seni tatmin etmez. Ama en büyük tuzak nerede biliyor musunuz? "Şu beni tatmin eder" deyip ulaşamadığınız durum sizin tam bir belanızdır. Çünkü ulaşamıyorsunuz ya, ego onu büyüttükçe büyütüyor, büyüttükçe büyütüyor. Atıyorum: "keşke annem beni sevseydi." Annem beni sevmiş, ne olmuş yani? Veya işte annesinin çok sevdiği çocuklar ne oluyor yani? Bu kötü bir şeydir anlamında demiyorum bakın, bir şeyi abartmamaktan bahsediyorum. "Ve de çok mutlu bir evliliğim olsa ne olur." Çok mutlu evliliği olan ne oluyor yani? "Hiç olmasın" anlamında demiyorum bakın. Bir şeyi dikkatle değerlendirelim. Her şeyiolduğu gibi algılayın. Bir şeyi büyütmeyin. Allah'ın yarattığı dünyevi, geçici, en ufak bir şey bile kıymetlidir. Ama o benim varlığıma ne artı verir ne eksi verir. Bunu ayırt etmeliyiz.

"Şu olursa mutlu olacağım. Şu olursa kendimi tam hissedeceğim." Böyle dediğiniz ne varsa — isterse bu Kabe olsun — ne olursa olsun, hiçbir şey böyle algılandığı müddetçe doğru değildir. "Bu beni mutlu eder." Yok böyle bir şey. Bunu, bana inanmanız için söylemiyorum. Dikkat edin, siz de göreceksiniz. Dünyada böyle bir şey yok arkadaşlar. Ama egonun en sahtekar tarafı nedir biliyor musunuz? Ego ulaşamadığı bir şeyi gözünde büyütür. Evliliği büyütür. Çocuğu büyütür.

Evlenmemişseniz, evlilik çok büyük bir şeydir. Çocuğunuz olmadıysa, çocuk çok büyük bir şeydi, çok önemli bir şey. Biri sizi böyle tırnak içinde ölümüne sevmediğimüddetçe, "ya keşke biri beni böyle sevse" falan. Bir de Instagram'da bakarsınız bazı

sahte hikayelere, bir özenirsiniz: "ya biri bile beni bu kadar sevmedi, biri bile bana bu cümleyi kullanmadı" dersiniz. O benlik sizi alır, kendi sahte şeyine, kuyusuna atar.

Tıpkı — bakın çok önemli bir metafordur — tıpkı Yusuf'un kardeşlerinin onu kuyuya atması gibi. Ve düşünün, hayal edin bir kuyudaysanız ne görürsünüz? Karanlığı ve kuyunun ağzı kadar bir aydınlık görürsünüz. O kadar. Ve o kuyunun ağzı kadar aydınlığı gerçek gökyüzü zannedersiniz. Ne yapmak gerekir? Kuyudan çıkmak gerekir. Peki o kuyuya nasıl düşüyoruz? İşte bu sahte benlikler tarafından düşüyoruz. Sevilmeyi arıyoruz, başarmayı arıyoruz, kendimiziispat etmeyi arıyoruz, anlaşılmayı arıyoruz, fark edilmeyi arıyoruz, birinin takdirini arıyoruz. Sürekli bu benlikler tarafından kuyulara atılıyoruz ve herkes bir kuyuda, hepimiz bir kuyudayız. İşte kuyudan çıkmaya çalışıyoruz, kuyudan çıkmaya çalışıyoruz, Hazreti Yusuf gibi.

Ve daha önce de hatırlatmışımdır, çok ilginç bir ibaredir: Yusuf kuyudan çıktığında kardeşleri bir de ondan para kazanmaya çalışıyorlar. Diyorlar ki, o kuyudan çıkaran kervan onu alıp götürecek; hemen onlar geliyor, diyorlar ki "o bizim kölemizdi, kaçtı, bize para verirseniz size satarız." Oradan bile para kazanıyorlar. Bu aslında nedir biliyor musunuz? Sahte benliklerin, kutsal şey üzerinden nemalanmaya çalışması. Ve Kur'an diyor ki, onu az bir pahaya sattılar diyor. Bu da çok önemli bir şey, neden? Çünkü tırnak içinde Yusuf'un kıymetini bilmiyorlar ki. Yusuf parayla tartılacak biri değil ki ama onu parayla tartıyorlar kendilerince. "Ne eder? Yani şu kadar eder." Onu az bir paraya satıyorlar.

Peki dönüp Hz. Yusuf'un gözünden bakalım. Hz. Yusuf kendine "ya işte kadere bak" mı diyor? Ne diyor? İşte "ne biçim bir dünyaya geldik" mi diyor? "Yaşamak istemiyorum" mu diyor? "Ne biçim bir dünyaya düştük" mü diyor? "İçinizden bir tane adam çıkmadı mı, on birinizde nasıl sözleştiniz, nasıl böyle bir araya geldiniz" midiyor? Hayır. Bakın dikkat edin, varlığına dair en ufak bir hikaye üretiyor mu? Hayır. Tırnak içinde, "ben bu kadar mı kötüyüm" falan diyor mu? "Ben bunu hak edecek ne yaptım" diyor mu? Onu da demiyor.

— Hocam, hayatımızda bazı bilge insanlar oluyor. Üniversitede mesela profesör doktorlarla bazı öğrenciler onlara yalakalık olsun bahsettiğimiz şeyle: "ah hocam siz olmasanız bunu öğrenemezdim, ah bunu yapamazdım" dediğimde, o profesör doktorumuz "hadi hadi, masal anlatma da soruyu sor" diyerek karşılık veriyor. Bilinçaltında iş hayatında da böyle. Yalaka dediğimiz bazı kesimler iş adamlarına "ah patronum, sen olmasan da şunu yapamam" dediğimde, o da bilinçsiz o cümleyikullanıyor, "masal anlatma bana, gerçeği söyle" diyerek. Bu tarz adamlar, bunu, hakikati bilmese bile çözmüş mü oluyor?

— Hayır. Hakikati bilmeseler bile çözmüş değiller. Sadece aslında oradaki sahte benlikleri bir ölçüde biraz fark etmişler. Ama gerçek kendiliklerini tanıdıkları anlamına

gelmiyor. Anlatabildim mi? Gerçek kendilerini bildikleri anlamına gelmiyor. Onu bilinç altından, alışkanlıktan çıkıyor ama.

— Evet. Belki geçmişte biri ona öyle demiştir, sonra onu az bir pahaya satmıştır. Bu sefer hani "geç bu masalları" diyor.

— Evet, sadede gel. Evet, sadede gel. Çünkü "ben daha önce böyle bir numarayı yuttum" demeye çalışıyor. Ama bu hakikatiidrak ettikleri anlamına gelmiyor. Keşke etseler. Hakikatiidrak eden, hani "bu masal" demez, onu sakin bir şekilde "evet buyur, ne sormak istersin" diye daha yumuşak bir şekilde karşılar. Hani o söylemikendisinin kandırılmaya çalışıldığı bir söylem olarak da algılamaz. Bu onun problemi değildir çünkü. Hani bizde vardır ya böyle, o Hababam Sınıfı'nda bir öğretmen vardı, işte "beni kandıramazsınız, ben kül yutmam" falan. Hani böyle bir algıya da sahip değildir kamil insan. Çünkü kamil insan şunu bilir: birini aldatan insan en başta kendini aldatmıştır. Hani karşındakiinsan size şunu diyebilir: "sen benim için her şeysin" diyebilir. Öyle de zannedebilir. Anlatabildim mi? Bu onun yanılgısıdır, onun sahte benliğinin yanılgısıdır. Yaniilla o söylemleri mutlaka yağcılık olarak da algılamayın. Bazısı yağcılık olsun diye yapar, bazısı da öyle zanneder.

İşte diyelim ki sevgilisi terk ettiğiiçin gider, intihar eder. Neden? Çünkü "ben onsuz yaşayamam" diyor. Ama o sahte bir benlik. Anlatabiliyor musun? Bir erkek düşünün, sevgilisi onu terk etti ama hiç takmıyor. O da sahte bir benlik. Diyelim ki kendi hataları yüzünden terk etmiş olabilir sevgilisi veya başka bir şey olabilir; oraya objektif bakman gerekiyor. Yoksa "umurumda değil" — o da kendi varlığının farkındalığından dolayı değil, egosuna çok bağlandığı için. Yaniişte, atıyorum, "o olmasa başkası olur, ne olacak ki" diye baktığı için.

O yüzden gördüğümüz şeyleri daha doğru bir bilinçle analiz etmeliyiz. Bütün gördüğümüz şeyler doğru bir yaklaşımla değerlendirildiğinde hepsi çok açık bir şekilde yorumlanabilir. Ama sahte benlikler üzerinden baktığımızda uçlara gidiyoruz.

İşte "ben bundan sonra kimseye inanmıyorum." Ya konu bu değil yani. Mesela anlatabildim, diyelim ki birisi onu manipüle etmiştir; bu iş hayatında olabilir, ilişkilerinde olabilir. "Ben artık kimseye güvenmiyorum." Bak, kimseye güvenmemende aslında kaybedeceğinden korku duyan bir benliğin tepkisi aslında.

Anlatabildim, kaybedeceğinden korkan bir benliğin tepkisi. Yoksa bir farkındalık içermiyor. O yüzden bizim en büyük farkındalığımız sahte benliklerimizi fark etme ve onları bırakabilme cesareti göstermemizdir. Bu bizim için önemlidir. Kendimiz için önemlidir. Bu başkasıyla ilgili bir şey değildir.

Kendi varlığımızın fark edilmesi kendimize verdiğimiz en büyük hediyedir. Tek taş hediye aramanıza gerek yok. Biri size otomobil hediye etsin diye beklemenize gerek yok. Biri size çok kıymetli bir hediye versin diye beklemenize gerek yok. En büyük

hediye Tanrı'nın size verdiği varlık bilincidir. Onun en büyük hediyesi odur ve sizin alacağınız en büyük hediye de budur. Hatta tek büyük hediye budur. Diğerleri gerçek bir hediye değildir. Onlar geçici hayatın deneyimleridir. Kutsal metnin ifadesiyle, dünya hayatının süsleridir onlar. Bizim en büyük hediyemiz kendi varlığımızdır. O tek taştır hakikaten. Yani adı üzerinde, tek taştır. Başka bir taş yoktur. Eğer Tanrı'nın size verdiği varlık, sizin kalbinizin çekirdeğinde ise, siz gerçekten kendinizi de tanımış olursunuz. Hayatı da doğru okumuş olursunuz. İnsanları da objektif bir şekilde algılamış olursunuz. Ne aldanırsınız, ne aldatırsınız.

Evet, teşekkür ederim.