Acının Kaynağı ve Sahte Benlik

Yayın, karşılıklı hoş geldiniz konuşmaları ve izleyicilerden soru olup olmadığının sorulmasıyla başlıyor. Konuşmacı, sohbete küçük bir alıntıyla başlayacağını belirtiyor.

Yarım sayfalık bir alıntıyla, acı kavramı üzerine başlıyoruz. Niçin acı çekeriz? Acı çeken kim? Acının öznesini eğer doğru tespit edersek, o zaman acı üzerinde bir çalışma yapabiliriz.

Şöyle, alıntıyı okuyorum: “Psikolojik acı, bir olayı varlığımızı eksilten ve yıpratan bir şey olarak görmemizden kaynaklanır. Bir olayı; kendimize yapılmış bir haksızlık, yaşamımızdaki bir şansızlık, değersizlik, yok sayılma, güçsüzlük, mağduriyet ve kayıp olarak algılar ve öyle düşünürüz. Dolayısıyla bu durumda gerçekte kendimize bir mağdur özü yükleriz; hâlbuki gerçek kendimiz hiçbir zaman mağdur olmaz, gerçek kendimiz hiçbir zaman bir kayıp yaşamaz, gerçek kendimiz varoluşsal anlamda zarar görmez.”

Bu, kendini yanlış yere konumlandırmaktır: olayın öznesi değil, nesnesi olmak; şahit özü değil, maruz kalan mağdur özü tuzağına düşmektir. Bu durum yaşamımızı boşa harcamamıza sebep olur. Geçmişimizde yaşadığımız bir olay, bazen bir ömür boyu bu yanlış algı ve yorum yüzünden bizi mağdur eder; kendimizi mağdur bir insan olarak, kaybetmiş bir insan olarak, haksızlığa uğramış bir insan olarak, varoluşumuzun bir tarafı yaralı biri olarak, eksik biri olarak hissederiz.

Ve bu durumda ne düşünürüz? Yaşam acımasızdır, haksızdır ve bize uygun değildir. Neden? Çünkü engel çıkarmaktadır. Çünkü hak ettiğim bir şeyi vermemektedir, hak ettiğim bir şeyi alamamaktayım. Bu da bizi hayata karşı haksızlığa uğramış ve yabancı hissetmemize sebep olur.

Bunun temelinde yatan şey, kendimizi hakiki bilinçle değil, sahte/psikolojik benlikle özdeşleştirerek bir algı üzerinden yaşamamızdır. Bu aldatıcı bir algıdır ve hepimiz bunun içinde yaşıyoruz. Yani insanlar sürekli “Bu hayat bana ne zaman hak ettiğimi verecek, ne zaman hak ettiğimi elde edeceğim?” diye düşünürler. Oysa bu şekilde düşündüğümüz sürece asla hak ettiğimizi alamayız.

Hâlbuki en büyük hakkımız, kendimizi bilme hakkımızdır. En gerçek varlığımızı, kendi öz varlığımızı fark ettiğimiz zaman, gerçekten hak ettiğimiz şeye ulaşırız; aslında bu her zaman bizde olması gereken bir şeydir. Biz aslında hak ettiğimiz bir şeyin çoğu zaman farkında olmayabiliriz. Hak ettiğimiz şey, yaratıcının bize verdiği eksiksiz, tam, mükemmel öz varlık bilincidir.

Eğer Yaratıcı, ruhundan üflediğini ifade ediyorsa ve bu sayede insan gerçekten meleklerin bile hürmet ve saygı secdesi yaptığı bir varlık oluyorsa, o zaman ben kendimi nereye konumlandırıyorum? Dikkat edin. Eğer biraz daha açık haliyle ifade edersek: Yaratıcı, insanın meleklerin saygı secdesi yapacağı bir varlık olarak yaratıldığını söylüyorsa, şu soruyu kendime sormam gerekir: Ben gerçekten şu anda meleklerin saygı secdesi yapacağı bir varlık mıyım? Gerçekten ben neyim?

Bir başka taraftan soracak olursak: meleklerin saygı secdesinde bulunduğu, Allah’ın “ben ondan razıyım, o da benden razıdır” dediği bir varlık olduğumuza dair bir farkındalık bulmak istiyorsak… “Ey Peygamber, onlara de ki: Ben onlara şah damarından daha yakınım” şeklinde tarif edilmişsek, biz bu tarifin neresindeyiz? Bu soruyu kendimize sorabiliriz.

Eğer Yaratan bizi böyle tarif etmişse; “Ey insan, ben sana şah damarından daha yakınım”, “Ey insan, Allah sana yeter, ben sana yeterim” denmişse, bunlar sadece insanların bildiği, meleklerin secde etmekle emredildiği birer anlatıdan mı ibaret kalsın? Eğer ben kutsal metni kabul ediyorsam, kutsal metin beni böyle tanımlıyor. Peki ben gerçekten böyle olduğumun farkında mıyım? Kendime ne diyorum? Yaradan beni böyle tanımlamışken, ben kendimi nereye konumlandırıyorum? Kendimi neye referansla tanımlıyorum? Kendimi tanımladığımda gerçekte ne diyorum?

İşte bu soruları sorabilirsek ve buradaki farkı görebilirsek, aslında acının kaynağını da bulabiliriz. Acının kaynağı tam da bu yanlış konumlandırmadır.

Bakın, düşünün: bu konuda en büyük örneklerden biri olarak kabul edilen Peygamber Efendimiz’in mağaradaki hâlidir. Peygamber Efendimiz bu süreçte mağarada bir an endişeleniyor, tedirgin oluyor; “Acaba bir sorun mu olacak?” diye kaygılanıyor. Peygamberimiz’in bu hâline karşılık ilahi vahiy şöyle bir hatırlatmada bulunuyor: “Hüzünlenme, Allah bizimle.” Olayın bir yönüyle biz de “Allah’layız” diyoruz; tabii ki Allah tarafından, evet Allah bizimledir. Fakat insan tarafından baktığımızda kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor: Ben gerçekten “Allah’layım” diyerek mi yaşıyorum, yoksa birçok sahte benlikle mi birlikteyim?

“Kimse seni anlamıyor”, “Neden sana böyle duyarsız davranılıyor”, “Neden önemsenmiyorsun”, “Neden dikkate alınmıyorsun” gibi seslenen benliklerle beraber mi yaşıyorum? Yoksa gerçekten Allah’la mı beraberim? Ben sahte benliklerle hemhal olmuşum. O yüzden de Allah’ın beni gerçekte ne olarak tanımladığını fark edemiyorum.

Kaygılanan benlikler, ortama göre şekillenen benlikler, geçmişteki olaylar yüzünden kendini eksik ve yetersiz hisseden benlikler, yeterince hak ettiğini bulamadığını düşünen benlikler, haksızlığa uğradığını hisseden benlikler, kayıplar yaşadığını düşünen benlikler, yeterince var olamadığını düşünen benlikler, kendini eksik hisseden benlikler… İşte hemhal olduğumuz sahte benlik bunlardır: “Ben eksiğim.” “Ben yetersizim.” “Ben beceriksizim.” “Ben başaramadım.” “Ben hak ettiğimi bulamadım.” “Ben yeterince anlaşılamadım.”

Biz eğer bu benliklerle beraber olursak, Allah’ın bizimle olduğunu nasıl hissedebiliriz? Sahte benliklerin farkına vardığımızda ve artık onlarla birlikte olmamayı tercih ettiğimizde, işte o zaman bize bizden daha yakın olan Yaratıcı’yı ve O’nun bize bahşettiği gerçek, hakiki varlığımızı, gerçek kendiliğimizi keşfetmiş oluyoruz.

Gerçek kendilikte acı yoktur. Ama acının olmaması yanlış anlaşılmamalı: bu duyarsızlık değildir, kayıtsızlık değildir, umursamazlık değildir, bir şeyi yok saymak değildir. Acı tuzağından kurtulduğunuzda yaşadığınız hâl, basit anlamda bir keyif, bir düşkünlük, zahiri bir eğlence ya da neşe anlamında değildir. İnsanın gerçek doğasında doğal bir hüzün ve dinginlik vardır; bu, kendi içinde doğal bir neşeyi, doğal bir şefkati, doğal bir merhameti de barındırır. Ama biz sahte kendiliklerin içinde olduğumuzda neyin tuzağında oluruz? O sahte kendiliğin ördüğü kozanın tuzağında oluruz.

“Sen eksik birisin.”, “Sen hep hayatta haksızlığa uğrayan birisin.”, “Sen hakikati hiçbir zaman bulamayan birisin.”, “Sen önemsiz birisin.” gibi birçok sahte benliğin ördüğü; çıkmaz sokaklar barındıran, kapalı bir labirent… Bize asla gerçek bir çıkış yolu göstermeyen, gösterdiği çıkış yollarının da hepsi sahte olan bir labirent aslında. Biz sahte benliğin ördüğü bir kozanın içinde yaşıyoruz.

O yüzden insanın algılaması gereken temel nokta, acının kaynağına ulaşmaktır. Eğer onu doğru tespit edersek, orada sahte bir kendilik algısının olduğunu göreceğiz: kendimizi yanlış bir yere konumlandırdığımızı. Eğer bu yanlış konumlandırmanın farkına varırsak acının kaynağını da görürüz. Acının kaynağını gördüğümüzde, sahte benlikten ve dolayısıyla acıdan özgürleşmeye başlarız.

Bir insan bir ilişkisinde vefasızlığa maruz kaldı, ya da herhangi bir olumsuz duruma maruz kaldı diyelim. Eğer o kişi “Onsuz yaşayamam” diyorsa ya da “Onsuz mutlu olamam” diyorsa, aslında kendini yanlış bir yere konumlandırıyordur. Bakın, çok önemli: “Allah aşkına, ben anlaşılmadan yaşayamam” dediğimde, “Başarılı olmadığım durumda kendimi yok hissediyorum” dediğimde, “Ancak hayatta bir iz bırakırsam var olurum”, “Ancak biri tarafından önemsendiğimde varlığımı hissederim” dediğimde, aslında önce kendi kendime bir hapishane kuruyorum, sonra da Allah’ın yerine insanları koyuyorum.

O yüzden siz kendinizi mağdur etmeden, kendinizi esir etmeden, bir başkası sizi mağdur edemez. Bir insan başkası tarafından mağdur edildiğini hissediyorsa, orada en temelde kendi kendini nasıl mağdur ettiğine bakmalı. Evet. Dolayısıyla bu aldatıcı benliklerin farkına varmak zorundayız. Bu ne kadar özgürleştirici bir bilgidir ki: özgürlüğümüzün anahtarı da kendimiziz. Hapishanemizi ören de biziz, kendimizi yanlış benlik tuzaklarına düşüren de biziz. Dolayısıyla ondan kurtulan da biz olabiliriz.

O yüzden sahte benlik her zaman kurtuluşu dışarıda arar. Ya kendisini kurtaracak birini arar ya da başkasını kurtarmaya çalışır. Kurtarıcı olmak da, kurtarıcı aramak da aynı tuzağa düşmektir; ikisi de yanlış kendilik algısının sonucudur. Dolayısıyla psikolojik acı olan olayın gerçekliğini analiz etmek gerekir: o olay, arzu ve korku tarafından şekillenmiş sahte benlik tarafından algılanır.

Yani bizim acının içinde gereksiz yere dönüp durmamızın nedeni, acının gerçek kaynağını görememiş olmamızdır. Acının gerçek kaynağının olay olduğunu sanırız; oysa acının kaynağı olay değildir. Bu noktaya kadar yaşadığımız olayı ve acıyı analiz ettik. Ama bundan çok daha asıl olan soru şu: Acıyı çeken kim? Gerçekten ben o muyum? Acıyı çeken kim? Mağdur edilmiş olan ben mi? Acıyı çeken kim? Haksızlığa uğramış olan ben mi? Peki gerçekten o ben miyim? Evet, bir haksızlık olabilir, bir vefasızlık olabilir, bir vurdumduymazlık olabilir, bir yaramazlık olabilir. Bunların hepsi olabilir, bunlar yaşanmış olabilir. Ama ben kendimi bunlar üzerinden tanımladığımda, o zaman sahte bir benlik tarafından kuşatılmış olurum.

Başka bir ifadeyle acı, gerçek yaşamın değil, sahte benliğin yaşamı çarpık bir biçimde algılamasının bir sonucudur. Dolayısıyla psikolojik acı hem sahte hem de gereksizdir. Aradan psikolojik acıyı çıkarın, geriye sadece olay ve şahit kalır. Burada bir duyarsızlıktan, hissizlikten bahsetmiyoruz; sahte bir benlik farkındalığından bahsediyoruz. Peki o sahte ben gidince geriye ne kalacak? Sahte ben gidince geriye bir olay ve o olaya şahit olan hakiki insan kalacak. Aksi takdirde biz şahit olmak erdeminden uzaklaşırız. Ama şu an hiçbirimiz hayata şahit değiliz. Hepimiz kendimizi hayatın mağdurları olarak görüyoruz, hayatın kısıtladığı varlıklar olarak görüyoruz.

Dolayısıyla olaylar ve durumlar bizi mutsuz etmez. Olsa olsa bize en fazla fiziksel bir acı verebilirler. Zaten bahsettiğim psikolojik acı, sahte bir acıdır. Ama gelin görün ki psikolojinin neredeyse tamamı bunun üzerine kurulu. Hâlbuki “psikolojik acı yoktur” diyeceğim ama arkadaşlar yanlış anlamasın: psikolojik acı vardır, ama o sahte bir acıdır.

Bunu örnekle ifade edelim. Bir çocuk düşünün: çok sevdiği balonu patladığı bir gün çok üzülebilir, çok ağlayabilir, çok acı çekebilir; hatta günlerce mutsuz olabilir. Burada bir psikolojik acı var mı? Evet var. Peki gerçek mi? Hayır, sahte bir benlik tarafından yaşanan bir acı.

Bunu yine bir başka benzetmeyle anlatalım. Odanızda bir yılan gördüğünüzü düşünün — aslında bir ip olduğu hâlde, onun gerçek bir yılan olduğunu düşünüyorsunuz. O odada sabaha kadar uyuyamazsınız, korkarsınız, tir tir titrersiniz. Uykuya dalıp gaflete düştüğünüz bir anda bile nasıl uyuyacağınızı düşünürsünüz. Sonra sabah olur, aydınlık gelir, bakarsınız ki o bir ip. İşte o zaman neyi fark edersiniz? Gece boyunca hissettiğiniz o korkunç kaygının aslında sahte olduğunu; bizim “sahtelik” derken kastettiğimiz şey de tam olarak budur.

Acılar yaşıyoruz. Ve gariptir ki biz acılarımızın onaylanmasını isteriz; acımızın sahteliğinin bize gösterilmesine ise tepki gösteririz: “Sen benim acımı bilmiyorsun, sen benim yaşadığımı yaşamadın; eğer sen de benim yaşadıklarımı yaşasaydın o zaman beni anlardın”, “Bu kişi yaşadığımı anlamıyor” diyerek, sahteliğin üzerine bir başka sahte benlik ekleriz.

Kadim öğretiler insanın acılarına teselli vermez, onu acılarından özgürleştirir. İşte İslam literatüründe “evliya” kavramını kullanırız. Bunun üzerine de çok konuşulabilir: Asıl evliya, Allah’ın kendisine şah damarından daha yakın olduğunu hakikaten idrak eden insandır; biz ona evliya deriz. Bu, her inanan insan için bir imkândır, potansiyel bir imkândır; kişi bunu fiili hâle getirir. O zaman işte kutsal metinlerde bahsedilen veli olur. Ne diyor? “Allah’ın velileri için korku ve hüzün yoktur.” Yani onlar bu korku ve acıdan özgürleşmişlerdir.

Dolayısıyla bu kutsal metinler bize sadece bir teselli vermezler. Biz din denince onu bir teselli mesajı olarak görmek istiyoruz; oysa din bir teselli mesajı değildir. Dinin maksadı bizi teselli etmek değil, gerçek kendimize uyandırmaktır. Gerçek kendimize uyandığımızda sahte benlikler kendiliğinden ortadan kalkar; o sahte benliklerin arzuları, korkuları, hevesleri, beklentileri ve bunların bütün neticeleri de ortadan kalkar. O yüzden bizim aramamız gereken teselli değil, gerçek kendimizdir. Gerçek kendimiz bizi özgürleştirecektir.

Ve işte Hazreti İsa’nın İncil’de geçen “Hakikat sizi özgür kılacaktır” ifadesinin gerçek anlamı da budur. Evet, hakikat insanı özgür kılar; kendini bilmenin hakikati insanı özgür kılar. Ama sahte benlikler bizi özgür kılmaz. Hatta bizi özgür kıldığını zannettiğimiz benlikler bile, kendilerini özgür hissetmek için başkalarına ihtiyaç duyar. Mesela “Sana ihtiyacım yok” der. Peki bunu niye söylüyorsun? Çünkü aslında o sahte özgürlüğün bile onaylanmaya ihtiyacı vardır; o özgürlük başkaları tarafından onaylanmayı bekler.

Hatta bazen isyankâr insanlar görürüz; sürekli bir şeye isyan hâlindedirler. Bu kişi aslında ne arıyor? “Ben gerçekten özgür bir insanım, hiç kimseyi dinlemem, kimse bana bir şey söyleyemez, ben özgürüm, kimse bana bir şey dayatamaz” der. Peki bu insan gerçekten özgür mü? Hayır, çünkü özgürlüğünü hâlâ başkalarının varlığı ve tepkisi üzerinden tanımlıyor; başkalarına meydan okuyarak var olan bir özgürlük bu. Oysa gerçek özgürlük sessiz, sakin, huzurlu bir şeydir; kavgacı bir şey değildir.

Sahte benlikler bize der ki: seni öyle esir ederler ki, artık esir olduğunun bile farkına varamazsın. Dışarıdaki zalimler, baskı uygulayanlar bile en azından bunu bize hissettirirler: “Ben sana baskı uyguluyorum, seni sınırlandırıyorum” derler, bunu hissettirirler. Ama içerideki sahte benliğin baskısını çoğu zaman fark bile edemeyiz; anestezi altındaki bir insanın farkında olmadan acı çekmesi gibi. Ve gerçekten içte özgür olan, dışta da özgür olabilir. Hatta şunu bile söyleyebiliriz: dışta, zahirde tutsak bile olsan, içte özgürsen sen özgürsündür. Mesela Epiktetos, eski Yunan’da bir köle. Ama özgür. İç özgürlüğünü yakalamış biri. O yüzden günümüz insanına hatırlatıcı çok önemli sözleri hâlâ karşımıza çıkıyor; çünkü iç özgürlüğünü kazanmış, ama dış hayatta köle olarak yaşamış biri. O yüzden biz kendi özgürlüğümüzün anahtarlarını kendi içimizde aramalıyız. Bunu başkalarından beklemenin bir anlamı yoktur.

Evet, devam edelim. Yorumlar bir yana, olaylar sizi mutsuz etmez. Maddi olaylar ancak size fiziksel bir acı verebilir. Bir insanın parmağının kesilmesi gibi fiziksel bir olay, fiziksel bir acı verir ama sizi mutsuz etmez. Bakın, bu tüm aile ilişkilerinde de böyledir. Mesela bir annenin çocuğunu kaybettiğinde kendini eksik hissetmesi, sahte benlik örneklerinden biridir.

Anne burada kendini eksik hissediyorsa, bunun nedeni çocuğunu kendisinin bir parçası olarak görmesidir. Yani kendini eksik görüyor, çocuğun onu tamamladığını düşünüyor. Oysa böyle bir durum yok. Çocuğu vefat ettiğinde kendini eksik hissetmesinin sebebi, kendisini tam olarak algılayamaması ve kendini tamamlamak adına çocuğuyla özdeşleşmesidir.

O yüzden biz gereksiz özdeşleşmelerin farkında olmalıyız. Mesela ben kendimi başarıyla özdeşleştirmişsem, başarı hikâyem bittiğinde kendimi eksik hissederim. Ben kendimi başkalarının tanımasıyla, şöhretle, tanınmışlıkla, onaylanmışlıkla tanımlarsam, bunlar ortadan kalktığında kendimi eksik hissederim. Ben kendimi malla, mülkle, evlatla, eşle herhangi bir şeyle tanımlarsam, bunlar elimden gittiğinde kendimi eksik hissedeceğim. Ve acı çekeceğim.

Bu eksiklik hissinin ve acının nedeni nedir? Kendimizi yanlış tanımlamamız. Şunu hiç unutmayalım: gerçek kendimiz eksiksizdir, gerçek kendimiz tam bir varlık hâline sahiptir. Biz kendimizi eksik bir varlık sanırız ama bu dünyada tamamlanacak bir eksikliğimiz yoktur; tamlığımız zaten vardır. Dolayısıyla kendimizi neyle tanımladığımıza dikkat edersek, neden acı çektiğimizi de anlama imkânı buluruz.

Bu asla yanlış anlaşılmasın. Burada sanki bir annenin duygusuz olması, şefkatsiz olması, çocuğunu umursamaması, “yaşasa da ölse de fark etmez” demesi kastedilmiyor. Tabii ki bir anne için çocuğunun vefatı sebebiyle duyacağı geçici bir hüzün olabilir. Ama bu kalıcı bir eksiklik değildir; kendi kimliğinde ve varlığında bir eksiklik hissi oluşturmaz. Böyle bir gerçeklik yoktur.

Mesela bir anne şöyle düşünebilir: Allah bana bir çocuk verdi, sonra onu geri aldı. “Ben anneyim” diyerek kendimi sadece anne kimliğiyle tanımlarsam yanlış yapmış olurum. Ben önce kendi varlığımım; bir çocuğum olduğunda annelik de yaparım, ama ben anne değilim — kendimi anne kimliğiyle konumlandırırsam, o zaman varlığımı çocuğum üzerinden tanımlamış olurum. Çocuğum vefat ettiğinde de varlığımda bir eksiklik kalır.

Bakın, buradaki bu sahte döngüyü kavrarsak, hayatın her alanında bu tuzağı yaşadığımızı görebiliriz.

Evet, sizi mutsuz eden şey olaylar değil, kendi yorumlarınız, kendinize anlattığınız hikâyelerdir. Bizi eksik hissettiren şey, kendimizi eksikliklerimiz ya da fazlalıklarımızla tanımlamamızdır. Mutsuzluk üstünüze dışarıdan gelmez, mutsuzluk sizden gelir. Ama hangi “siz”den? Sahte olanından, sahte benlikten. Dolayısıyla aslında mutsuzluk gerçek benliğinizden gelmez; kendiniz sandığınız sahte benlikten gelir.

O yüzden “mutsuzluk üstüme üstüme geliyor” demek yerine, “Bu mutsuzluk hangi benlikten geliyor? Hangi benlik, hangi beklenti, hangi kimlik tanımlaması bu mutsuzluğu yaratıyor?” diye sormaya, bunu görmeye çalışmalıyız. Ve düşünün, bu sahte benliği fark ettiğimizde mutluluğun bize dışarıdan gelmediğini, bizden geldiğini bir kez anladık mı, her şey açığa çıkar. Bakın, mutluluk dıştan gelmez; mutluluk benden gelir, gerçek benden. Ama biz mutluluğu dışarıdan gelen bir şey sandık. Çünkü içimizdeki sahte ben bize şöyle söyler: “Ben sevilirsem, dikkate alınırsam, başarırsam, güçlü olursam mutlu olurum.”

Kendi değerini yaşamın kendisine verdiği şeylerle ölçen insan, bir tuzağa düşmüş insandır. Bu da çok önemli: “Hayat bana ne verdi? Hayat bana bugüne kadar ne verdi ki bundan sonra ne versin? Zaten geçmişim kötü geçti, öyle olsa ne olur?” gibi düşünceler, sahte benliklerin içinde yaşadığımız bir gerçeği gösterir. Çünkü o benlik, hayatını “hayat bana ne verecek?” üzerinden yaşar. “Hayat bana bugüne kadar ne verdi? Acaba gelecekte iyi olacak mı?” diye sürekli bir kâhin, bir falcı arıyoruz sanki. Belki şu anda bile böyle birilerine gidenler vardır.

Diyelim ki biri çıkıp “Herkese ne yaşayacağını söyleyeceğim” dese, gerçek kendini bulmuş bir insan bunu zerre kadar merak etmez, umursamaz. Ama insanların büyük bir kısmı buna inanır ve herkese ileride ne yaşayacağını söyleyen birine gider. Şu anda kendimize sormalıyız: Gider miyim? Gidiyorsam hâlâ gaflet içindeyim demektir. Gitmiyorsam ama içimden “gerçekten merak ediyorum” diyorsam, bu da bir tür korkudan kaynaklanıyor demektir. Çünkü ben aslında geleceğin bana ne verebileceğiyle ilgilenmemeliyim.

Benim gerçek ilgi alanım, kendimi fark etmek, kendimi bilmenin getirdiği özgürlüktür. Eğer ben kendimi biliyorsam, hayatta şunu da yaşayabilirim, bunu da yaşayabilirim; ne olursa olsun hiçbir önemi yoktur. Önemli olan, hayatı hangi bilinçle, hangi kendilik bilinciyle yaşadığımızdır. Bunu fark etmeye ihtiyacımız var.

O yüzden bütün hakiki öğretiler, bütün kutsal metinler insanı kendisine çağırır. Hiçbir peygamber, “geleceğini söyleyeyim” diyerek insanları kendine çekmez. Geleceği bilebilir de, Allah’ın izniyle bunu bilir; ama bu asla bir insanın kutsal metinden alması gereken asıl şeyin, yani Allah’ın kendisine verdiği hakikatin yerini tutmaz. O yüzden ileride ne yaşayacağımız önemli değildir. Önemli olan, hangi kendilik bilinciyle yaşayacağımızdır. Bizi gerçek kendimize döndürecek bilgiye, anlayışa, kavrayışa, arkadaşlığa, dostluğa ihtiyacımız var. Yoksa bana güzel bir hayat yaşatacak birine, beni sevecek birine, beni anlayacak birine ihtiyacımız yok.

Evet, mutluluğun bize dışarıdan gelmediğini, bizden geldiğini bir kez anladık mı, her şey açığa çıkar. Kendimizi yaşamak için herhangi bir şeye ihtiyacımız olmadığını anlarız; gerçek anlamda kendimizi biliriz. Çünkü yalnızca kendimizi unuttuğumuzda, yaşamın bizi ödüllendirmesine ya da ödülünü bizden esirgemesine ihtiyaç duyarız.

Bakın, sahte benliklerin en büyük aldatmacası da budur: kendi değerimizi hayatın bize verdikleriyle ya da vermedikleriyle ölçmemiz. “Hayat bana ne verdi?” ya da “Hayat benden neleri esirgedi?” sorularını, kendimize verdiğimiz değerin ölçüsü hâline getiririz. Eğer hayat, tırnak içinde söylüyorum, bize ihtiyaç duyduğumuzu düşündüğümüz şeyleri vermiyorsa, “Ben ne kadar talihsizmişim, ne kadar acı verici bir hayat yaşıyorum, hiç mutlu olamadım” deriz. Neden? Çünkü hayat ihtiyaç duyduğumuzu sandığımız şeyleri bize vermiyor.

Bir de üstelik ne yapıyoruz? Hayatın kendisine bunları verdiğini düşündüğümüz insanlara bakıp kıyaslıyoruz: “Bak onun sevgilisi var, çocuğu var, eşi var, şu var, bu var; benim ne eksiğim var ki hayat bana bunları vermiyor?” diye hayıflanıyoruz, kızıyoruz, öfkeleniyoruz, haksızlığa uğradığımızı düşünüyoruz. Ve bu haksızlık algısını sonunda Allah’a fatura ediyoruz; “Allah bize haksızlık ediyor” diyoruz.

Hâlbuki Allah’ın insana verdiği en büyük değeri Allah zaten vermiş: sana ruhundan üflemiş. Daha ne versin? Ruhundan üflemesinden daha büyük bir bağış olabilir mi? Ama biz bu sahte benliklere sorsak, şöyle derler: “Ey kulum, sana dünyada mal, mülk, para ya da seni seven, seni anlayan insanları vermeliydi; yoksa ruhundan üflemek nedir ki?” Sahte benliğin değer ölçüsü işte budur.

_(İzleyiciden gelen soru net biçimde işitilemediği için tam olarak aktarılamamıştır; soru haksızlığa uğrama hissiyle ilgilidir.)_

Şöyle diyeyim: bir haksızlık var, fakat ben haksızlığa uğrayan kişi değilim; sadece bir haksızlık var. Yani hayatımda bir haksızlık olabilir, fakat ben kendimi bununla tanımlamıyorum. Ben kendimi haksızlığa uğrayan bir mağduriyet üzerinden tanımlamıyorum. Haksızlığa uğramak, mağdur olmak demek değildir. Dolayısıyla haksızlık kavramını, ya da o sahte benliği, en başta sorgulamamız lazım.

Peki gerçek haksızlık nedir? Bakın, peygamberler bile çok haksızlığa uğramıştır; fakat kendilerini mağdur bir insan olarak algılamamışlardır. Demek istediğimiz bu: dünyada karşılaşılan bir haksızlığı gidermeye çalışmak ayrı bir konu. Fakat asıl demek istediğimiz şu — bir insan sana dünyevi mânâda bir haksızlık yaptığında, bir haksızlığa uğradığında, sen kendini nasıl tanımlıyorsun? Kendini haksızlığa uğramış, bir şey eksiltilmiş bir varlık olarak mı tanımlıyorsun? Yoksa kendini, Yaratıcı’nın eksiksiz olarak yarattığı ve kimseye haksızlık yapmamakla sorumlu tuttuğu bir varlık olarak mı görüyorsun?

Ben kimseye haksızlık yapmam ama birileri bana haksızlık yapabilir. Önemli olan şu: karşındaki insanın yaptığı haksızlığı, kendi varlığına dair bir eksilme olarak mı aldın? İşte önemli olan nokta bu. Bu yüzden “Ben haksızlığa uğradım, ben haksızlığa uğradım” tuzağına düşmeyelim. Çünkü haksızlığa uğradığınızda kaybettiğiniz şey siz değilsiniz.

Bizim acı çekmemizin temel nedeni, kendimizle, hayatla, varoluşla ilgili yanlış benliklerle, yanlış duygu ve düşüncelerle arkadaşlık etmemizdir. Bu yüzden acı çekiyoruz. İşte kutsal metinler ve peygamberler, tırnak içinde söylüyorum, bize şah damarımızdan daha yakın olanın sahte benlikler değil, gerçek anlamda Allah olduğunu hatırlatmak için gelir. Ama biz kimlerle şah damarımızdan daha yakınız? Sahte benliklerle… Onlar bize öyle yakınlar ki, onlardan ayrışamıyoruz; ayrışma yeteneğimizi, yönümüzü kaybettiğimiz bir durumdayız.

Neden? Çünkü bize şah damarımızdan daha yakın olan gerçekte Allah’tır. Sonsuz bir merhamet kaynağı olarak, bizi en iyi şekilde anlayan ve olduğumuz gibi seven O’dur. Bize gerçek anlamda değer veren O’dur; bizi zaten O var etmiştir, bize değer bahşetmiştir. Ve biz o değerin üzerinden var oluruz; O bize bu değeri hatırlatır. Allah bizimle beraberdir; bu, “çok anlayışlısın”, “çok başarılısın” gibi bir şart karşılığında değildir.

Kalplerinize bakın. Kalplerinizde ne var? Huzur mu var, gerçek saadet mi var? Varsa ne güzel. Ama kalbinize baktığınızda huzursuzluk, gerginlik, kendini beğenme, kendini eksik görme, kendini yetersiz görme, haksızlığa uğradığını düşünme varsa… Böyle bir kalp, Allah’a nasıl ev olabilir? Allah kalbimize bakar: kalbinde ne var? Gerçekte kendimi ne olarak tanımlıyorum? Dolayısıyla biz, Yaradan’ın bize verdiği değeri fark etmeliyiz. Bugün insanın dine ihtiyacı da tam bu anlamda bu değeri fark etmesi içindir.

Bakın, Allah bizi sevimliliğimizle ölçmez, ne kadar tanındığımızla ölçmez, ne kadar takip edildiğimizle ölçmez, ne kadar para kazandığımızla ölçmez. Aslında her insan bunu arar. Bakın en derinde ne ararız? “Beni ben olarak seven birini arıyorum, bana ben olarak değer veren birini arıyorum” deriz, değil mi? Yani param, maaşım, düşkünlüğüm, yaşım, kiloma bakmayan birini ararım. Bana “ne başardın” diye sormayacak birini ararım.

Dolayısıyla bizim gerçekten fark etmemiz gereken şey, bu benliklerin sahte olduğudur. Onun sahteliğini anladığımızda özgürleşiriz. Dolayısıyla gerçek kendimizi bizden gizleyen o aldatıcı ben algılarını fark etmeliyiz. “Ben” derken kastettiğimiz çok büyük bir şeydir; bunu fark ettiğimizde öz benliğimize giden yolu görürüz. Aslında o yol uzak bir şey değildir; sadece o yolu sisle kapatan şey sahte benliklerdir. Onları fark ede ede gerçek kendimizin farkına varırız.

Evet, teşekkür ederim. Bir soru geldi: “Acı, tekâmülümüz için gerekli bir şey mi?”

Tekâmül için acı çekmek gerekmez. Ama tekâmül sürecini, sahte benlikler yüzünden acılar yaşadığımız bir süreç olarak yaşarız. Aslında acının nedeni tekâmül değildir; olaylar da değildir. Acının nedeni sahte benliktir. Sahte benlikleri fark etmediğimiz sürece, o sahte benliklerle özdeşleşmemizden kaynaklanan acıları yaşamaya devam ederiz. Kendimizi fark etmek, o acının içinden geçmeyi de gerektirir; çünkü zaten sahte benliklerin içindeyizdir.

Dolayısıyla acı çekmenin kendisi tekâmül ettirmez; acı çekenin ne olduğunu görmek tekâmül ettirir. Yoksa “tekâmül etmek için acı çekmek gerekir” düşüncesi doğru olsaydı, acı çeken pek çok insan zaten tekâmül etmiş olurdu; oysa insanların büyük bir kısmı acı çektiğine inanıyor ve çekmeye devam ediyor, ama bu onları tekâmül ettirmiyor. O yüzden tekâmülü acıyla çok fazla özdeşleştirmeyelim.

Ama şunu söyleyebiliriz: gerçekten kendini bulmak için tekâmül etmeye çalışan bir insan zorunlu olarak sahte benlikleriyle yüzleşmek zorundadır; bu da o kişinin yaşadığı acılarla daha güçlü bir biçimde yüzleşmesini sağlar. Bu yanlış algıyı fark ettikçe tekâmül edersiniz: sana acı veren benlikleri keşfettikçe tekâmül edersin.

Evet, çok teşekkür ederim hocam. Herkese teşekkürler, iyi akşamlar.