Ders Öncesi - Dünya ve Ahiret Bir Rüyadır

Bu şekilde olamlaştırıyoruz. Anlarımızda böyle bilinçler var. Ve hepimiz uyuduk. Bildiğimiz anlamda uyuduk. Ve hepimiz bir rüya görüyoruz. Diyelim ki rüyada işte ben devam ediyorum, işte çocuğum var, işte ben kırk yaşındayım, çocuğum on yaşında, böyle devam ediyoruz. Oradaki diyelim ki zaman böyle çok yavaş gidiyor. Ben diyelim ki normalde bu dünya zamanında otuz yıl geçmiş, hâlâ uyuyorum ve rüyamdayım. Ama orada çocuk on iki yaşına gelmiş, ben de kırk iki yaşına gelmişim. Tamam mı? Birisi başka bir rüya görüyor, orada büyümüşler, hepimiz işte büyümüşüz, onun kendi özel rüyası, orada hepimiz büyümüşüz, yaşlanmışız. Veyahut da hepimiz gençleşmişiz, aynı yaşa gelmişiz. Veya bir başkasının rüyasında o on beş kişi tek bir kişi haline gelmiş. İşte ahiret alemi böyle bir şeydir. Ahiret alemi herkesin varoluş düzeyine göre yaşadığı, aslında farklı bir rüya düzeyidir. Ama bu rüya düzeyi derken böyle hani boş bir şey anlamayın. Şunu düşünün, rüya gördüğünüzde kaçınız rüyanın rüya olduğunu biliyor? Ahiret bir rüyadır. Ahiret bir rüyadır. Nereye kadar? Tam uyanana kadar. Çünkü ahiretin belli bir düzeyi de tam uyanıklık değildir.

Mesela Peygamberimiz'e biri geliyor, Medine'nin dışından zannediyorum bir yerden. Peygamber'e diyor ki: "Ya Resulallah, cennette böyle güzel, asil atlar olacak mı?" Peygamberimiz "olacak" diyor. "Peki ben şunu sorayım: Bir Arif'in cennetinde öyle asil atlar olur mu?" İşte büyük Arif Ahmet el Alevi diyor ki: "Arif gaflete düştüğünde cennetten istifade eder. Siz gaflet etmediği durumda ne olduğunu düşünün." Gaflete düştüğünde diyor cennetten istifade ediyor. Dolayısıyla Arif'in cenneti nedir? Gerçek cenneti Allah'tır, Zat-ı İlahi'dir. Orada ne köşk var, ne huri var, ne asil at var, ne anne var, ne baba var. Hatta orada sen bile yoksun diyor, bizzat. Dolayısıyla mutlakın dışında her şey rüyadır. Bakın bu dünyada, şu yaşadığımız şu hayat da bir rüyadır. Uyuduğumuzda gördüğümüz de rüyadır. Ahiretin alemleri de bir rüyadır. Fakat rüyanın kalitesi ve niteliği değişiyor.

Cehennem de bir rüyadır. Sen uyursun, değil mi? Kendini böyle kabuslar içinde görürsün. Ve sana sordukları zaman sen demez misin: "Ben çok acı çekiyorum." Fakat o acıyı çektiren kim? Senin uykun ve rüyanda oluşun. Uyansan, benlik rüyasından uyanan adam için cehennem kalır mı? Bir insanı Allah cehenneme koysun; o benlik rüyasından uyansın, anında cennetten çıkar. Kişiyi cehennemde tutan Allah değil ki. Kişiyi cehennemde tutan senin benlik rüyandır. Mesela bir insan kabus görüyor. Onu o kabusun içinde tutan kimdir? Başkası mıdır, dışarıdaki biri midir? O kendi. Kendi. İşte hangi kendi? Bir rüyadaki bir kendilik var. Kendi kendini uyutan ve rüya gören o benlik ortadan kalktığında veya uyandığında, o kabus da kalkar, o acı da biter. Bizim bütün acılarımızın nedeni işte o benlik sınırları içindeki algımızdır.

Onun için bir mümin asli olarak ne cennetlerle ne cehennemlerle bu anlamda en asıl noktada muhatap ve arzulu olur. Yani bizim arzulu olduğumuz şey başka bir şeydir. Dolayısıyla nedir? Mesela bakın, diyelim ki biz şu anda uyanık olduğumuzu kabul edelim. Bir uyursun, bir rüya görürsün, o rüyanın içinde mesela ayrı bir alem açıyor değil mi Allah sana? Ve sen uyanmadığın müddetçe o alemin yalan olduğunu söyleyebilir misin? Boş olduğunu söyleyebilir misin? Ama uyandığında diyorsun ki "rüyamda kendimi şöyle gördüm" diyorsun. Şimdi gerçek ermişlik bütün rüyalardan uyanmak demek. Ama tabii insan acele etmeyecek. Çünkü bilin ki "bütün rüyalardan uyanacağım" diyen benliğin kendisi de bir rüyadır.

Mesela işte tasavvufta söylenir, veya mesela Bediüzzaman'ın bir sözü aklıma geldi: "Bu dünya bir rüya gibi geçti" diyor mesela. Değil mi? Veya kendi hayatınıza bakın, şu ana kadarki hayatınız bir rüya gibi geçmedi mi? Özellikle çocukluğunuzu düşünün, tam bir rüya gibi geldi geçti. Demek ki bu bize neyi anlatıyor: Her şeyi gör, her şeyi yaşa, fakat takılma. Ben şimdi diyelim ki rüyamda gördüm, işte karım beni aldattı, uyandım; ortada ne aldatılan ben varım ne beni aldatan kadın var. Değil mi, uyandığımda? Ama rüyamda öyle. Hatta insan kalkar, "çok şükür, rüyaymış" der. Ama böyle olmayanlar da var hocam. Geçenlerde haber çıktı, biri rüyasını gerçek zannedip karısını öldürmüş. Olabilir. Adam o rüyayı gerçek zannediyor. Bu bize belki çok gülünç gelebiliyor ama biz bununla aslında şu an farklı bir şey yapmıyoruz. Şu an bu dünya rüyasını da çok ciddiye alıp gereksiz yere öfkeler, acılar, ızdıraplar yaşamıyor muyuz? Adamın orada yaşadığı şeyin bizim yaşadığımızla aslında özünde hiçbir farkı yok.

İşte bu dünya hayatı bir süreçtir. Kendine göre bir değeri var. O değeri gör, tecrübe et ve yola devam et. Hiçbir şeye takılma. Takılmak nedir? İşte rüyada olmaktır. Rüyada olduğunda ve onun içinde gömüldüğünde takılırsın her şeye. Halbuki hayatı o anlamda bir tecrübe olarak gördüğünde, bir deneyim olarak gördüğünde, o deneyimin hem bireysel benlik düzeyinde bir tadını alırsın. Çok ilginçmiş mesela böyle bir vefasızlık yaşamak; bireysel benlik düzeyinde değişik bir tadı var, o tadı al, devam et, uyan. Ama orada kalırsan, sen oraya yapışmış oluyorsun. Bak, o geldi ve gitti. Ama sen kalkıp onu içine aldın ve içine oturttun.

Ama insan ne diyor? "Bir de bana sor" diyor. Neden? Mevzu sana sormakta zaten. Yani o bir benlik var, hep "bana sor" diyor ya. Zaten hayatımızdaki temel problem de o zaten. Hep "bana sor" diyor. Biz de şunu demeliyiz: "Sana niye sorayım? Acaba senin bilincin ne kadar?" Hani mesela diyelim ki bir insan rüyasında çok ağır bir kabus gördü, hakikaten sırılsıklam olacağı bir kabus. Ve sonra kalkıyor, diyor ki: "Ben rüyamda böyle böyle böyle bir kabus yaşadım." Sen diyorsun ki: "Bak tamam, yaşadın. Süreçti o, kabustu. Bak uyandın." Ama diyor: "Sen onu bir bana sor, nasıl yaşadım onu ya, tamam yaşadın anladım da, bak uyan işte yani." Sen hâlâ uyuyup onun, o kabusun iyiye dönmesine çalışıyorsun diyelim. Veyahut da işte o kabus bitmiş, sen hâlâ diyorsun ama "ben o kabusu yaşadım, sen onu bir de bana sor" diyor. "Yahu sana niye sorayım yani?" Uyan, sana da sormayayım, sana sorulacak bir kabus da kalmasın. Niye sana sorayım yani? Uyuyan adama niye bir soru soracaksın? Biz niye kendi içimizde uyuyan benlere sürekli soracağız yani?

Ve o diyor ki: "Bana sor diyor. Ama nasıl yaşadım onu? Nasıl hissettim? Sen ne kadar gerçeksin?" Değil mi? Yani senin gerçekliğin ne kadar? Sen niye beni orada tutuyorsun? Ve ben sana mahkum muyum, mecbur muyum senin istediğin gibi hayatı değiştirmeye? Değil mi? Hayatı senin istediğin gibi dizayn edecek kim var yani? Allah mecbur mu? Veya buna gerek var mı? Gereken senin uyanman. Yoksa Allah'ın senin rüyanı devam ettirmesi değil. Niye istiyorsun, Allah senin rüyanı devam ettirsin, yoksa uyanmak mı istiyorsun? İşte kişinin kendini dönüştürmesi dediğimiz şey budur.

Bakın, bütün acılar ve bütün mutluluklar izafidir. Kendi bu sınırlı benliğimiz de izafidir. Hayatta gördüğümüz her şey de izafidir. Bir asli kendiliğimiz var, bir de o kendiliğin idrak etme penceresi var. O pencereden sen gerçek kendini bulduğun zaman hayatı doğru okuyabilirsin. Yoksa öbür türlü neyle okuyorsun? Acılarınla, komplekslerinle, korkularınla, ihtiyaçlarınla, beklentilerinle okuyorsun. Onlarla okumaya devam edersen, Türkçesi şudur: hayat sana acı verecektir. Budur. Tatlı tarafı yok mu? Var. Ama Bediüzzaman'ın deyimiyle bir üzüm yedirir, yüz tokat vurur.

Yani şimdi hangi ihtiyar insan ego düzeyinde mutlu olabiliyor? Değil mi? İşte ihtiyarlamışsın, hayat sana bir güzellik veriyor. Geçen metroda bir kadın gördüm, Marmara'ya çıkıyor, tak tak tak yürüyor böyle, ayaklarını basa basa mübarek vuruyor böyle, kendine güveniyor demek ki. Sonra o yürüyen merdivenlere ökçesi takıldı, hafif bir sendeledi, ayağı burkulmadı ama sendeledi; o sesten eser kalmadı, sakin sakin yürüyor, ses de gelmiyor. Anlatabiliyor muyum? Yani şimdi birinde nasıl bir ego var, birinde toparladı kendini. Hani o kadar yere hızlı basıp böyle şey atlama gerek yok. "Ben geliyorum" dememe gerek yok. Şimdi bunu üreten ne? İşte egomuzdur. Gerek var mı buna? Sana o topukları vurdurup etrafını cezbedici bir algıyla egonu şişiren bir durum yaşarsın. Sonra da işte ihtiyarlayınca istediğin kadar o ökçeleri vur, kimse sana bakmaz. Değil mi? Bir anlamı var mı peki bunun?

Sen bunu bir rüya olarak algılasan ne güzel olur. Mesela ben şu dünya rüyasında şu anda gençliği yaşıyorum. Ama bir gün bu gençlik rüyasından da uyanacağım. Ben zaten ne gencim ne yaşlıyım. Bunu idrak edebildin ve en azından bunu kabul edebildinse ne yaparsın? Takılmazsın hiçbir şeye. Ama dersen ki "ben gencim, güzelim", o zaman da Allah der ki: "Valla her şey geçiyor, göreceksin genç misin, güzel misin, yakışıklı mısın, kendini aldatma." Bu yaratılış alemi hiçbir yerde durmuyor, durmadan değişiyor. İyisi mi sen oraya takılma. Bakın biz rüyalara takılıyor muyuz bu anlamda? Mesela rüyamda kendimi uçuyor gördüm. Uçuyor görünce mesela atlıyor muyum beşinci kattan? Atlamıyorum ama rüyada uçmuşum. Değil mi? Onun da kendine göre bir gerçekliği var.

Ama şimdi insan, hakiki insan nedir? Hani arkadaşlar gelmeden önce konuştuğum şey ermek işte. Ermek ne demektir? Bütün rüyalardan uyanmış olana ermiş denir. O rüyaların içinde ahiret rüyaları da var. Onların içinden de uyanmıştır. O yüzden gözümde ne cennet sevdası ne cehennem korkusu var. Dünyamı da feda ettim, ahiretimi de. Yani benim ahirette şöyle veya böyle bir rüya görme ihtiyacım yok. Öyle bir beklentim de yok. İlk hedef Allah. Evet, mutlak olan o. Oraya, yani cennet değil, cehennem değil, o da yüksek değil; ahiret dediğiniz o cennete çekindir. Evet.

Bunun Kur'an'daki karşılığı: "Ey mutmain olmuş olan nefis, Rabbine dön, razı olmuş ve olunmuş olarak kullarımın arasına, cennetime gir." Oradaki ifadede Allah cenneti kendine izafe ediyor. "Udhulî cennetî" diyor, "benim cennetime gir" yani, "kendi cennetine gir." Buna biz kendi geleneğimizde zat cenneti diyoruz. İsim ve sıfat cennetleri geçicidir ve sınırlıdır hakikatte. Sınırlılık demek "müddeti bitiyor" anlamına almayın bunu; niteliği sınırlıdır, mutlak değildir. Ve Allah orada zatının cennetine davet ediyor. Ama diyor ki bazen "ben istersen seni rüyaya yatırırım." Şimdi rüya görmek manasız bir şey değil, çok önemli bir şey. Anlatabildim mi?

Hoş bulduk. Var mı bir sandalye? Vardır bir tane. Otur. Hiç rahatsız olma, bu dünyada al o sandalyeyi, ilerlemesin, daha rahat et.

Bu dünyada bizim rüya görmemiz çok anlamlı bir şeydir. Çok büyük bir; isterseniz bunu bir metafor olarak algılayın, isterseniz büyük bir hakikatin işareti olarak algılayın, uyumak ve rüya görmek çok anlamlı bir şeydir. İyi ki rüya görüyoruz ve uyuyoruz. Aslında bu, bildiğiniz anlamda ve herkesin bildiği anlamda uyumak ve rüya görmek, farklı uyku ve rüyaların bir yansımasıdır. Yani Allah diyor ki: "Bak, sen belki anlamayabilirsin, sana ben desem direkt olarak: kardeşim, bu dünya bir rüyadır, desem sen diyeceksin rüya nedir, böyle şey olur mu, işte gerçek bu." Halbuki Allah diyor ki: "Bak, anlayasın diye sana uyku ve rüyayı veriyorum. Sen anla ki, rüyadayken rüyanı gerçek algılıyorsun. Ama uyanınca onun bir gerçekliği olduğunu, ama mutlak gerçeklik olmadığını anlıyorsun." İşte diyor: "Gel, bir adım daha at, bu dünya da bir çeşit rüyadır, bunu da fark et." Rüya demek boş, hiçbir anlamı olmayan demek değil; mutlak ve hakiki değil demek.

Fakat bize mesela, biz film seyrediyoruz değil mi? Bilmiyor muyuz film gerçek değil? Ama bakın seyrediyoruz değil mi? Oradan bir düşünüş, bir duygulanım, bir anlam çıkarıyoruz. Ama mesela takılıyor muyum? Mesela benim annem takılırdı, sonra anladı. Mesela diyor ki: "Vah, o adamı öldürdüler." "Niye öldürdü?" diyorum. "Bak ne kadar kıskanç" diyor. Zannediyor ki gerçek o.

Film o işte. Bir öyle seyretmek var, bir de böyle seyretmek var. Yapışmayacaksın filme. O bir film, onu seyret. İçinde sen de kısmen oynuyorsun. Ve yola devam et. Ona gerçekmiş gibi yapışırsan, bu şu neye benzer? Rüyanı asli gerçek gibi algılamana benzer. İşte kişi o özdeşleşmeden ne kadar kurtulabilirse o kadar manevi anlamda yol alabilir. Ne kadar yapışırsa o kadar yoldan kendini alıkoymuş oluyor. Bakın, kendini alıkoyan insanın kendisidir.

Mesela verdiğimiz örnek üzerinden tekrar söyleyeyim. Sen bir kabus gördün diyelim. Sürekli herkese o kabusu anlatıyorsun. "Ben işte dün gece öyle bir kabus gördüm ki..." Ya tamam, anladık, kabus gördün, bitti, uyan. O kabus öyleydi ve kabus içinde de uyandın. Herhalde kabus içinde uyanacaksın. Bazen rüyanın içinde kabus şeye de dönebilir. Ama şükret ki kabus içinde uyandın. Ama işte o uyanmak kolay bir şey değil. Bizler ne yapıyoruz aslında? Kabusu devam ettiriyoruz. Bir insanın hayatta travma izi yaşaması demek, onu ömrü boyunca devam ettirmesi ne demek? Rüyasını devam ettirmesi demek.

"Kendimi değersiz hissettim." Tamam, anladık, değersiz hissettim. "Kendimi hiç sevilmeyecek kadar kötü hissettim. Bana hissettirdiler. Hiç önemli olmadığımı hissettim." Tamam, geç onu ya, "hâlâ orada mısın" diyorsun. O zaman rüyanı devam ettiriyorsun. Rüyanı devam ettiriyorsun. Ve sen devam ettiriyorsun, kimse devam ettirmiyor. Bunu devam ettirmenin de tabii böyle daha filozofik veya daha böyle romantik şeyleri var: "Sen benim ne yaşadığımı biliyor musun? Senin başına gelse sen böyle mi derdin?" gibi. Ve ne yapıyorsun? Etrafındaki insanları da rüyana katmaya çalışıyorsun. Ve diyorsun ki: "Rüyamı değiştirebilme yolu var mı?" Yok, rüyanı değiştirebilme yolu yok. Gerek de yok zaten ki. Yani şimdi geriye gidip "kabusu bir yaşamışım, sırılsıklam terlemişim, kalkmışım" deniyor ki tekrar uyu ve o kabusu iyiye çevir; öyle bir imkân bizde yok. Kendisinde böyle bir imkân var olan varsa yol açık, ama böyle bir imkân yok, gerek de yok.

İşte öyle bir annem babam vardı ki, öyle bir sevgilim vardı ki, öyle bir eşim vardı ki, yaptıklarıyla bana kendimi böyle hissettirdiler. Tamam, ve çok acılar çektim, ona da tamam. Peki bitti mi? Aslında bitti. Ama sen diyorsun ki bitmedi. Gerçekte bitti mi? Bitti. Ama sen ne yapıyorsun? Rüyanı devam ettiriyorsun. Rüyanı etrafına empoze ediyorsun. Rüyanı değiştirmeye çalışıyorsun, devamını. Yok, o bitti, şimdi yeni bir durum var.

Peki bunu gören insan, bak, bir insan olgunlaştıkça -erbi demiyorum- olgun bir olgunluğa ulaştıkça ne kadar az takılıyor bak. Ne kadar az, ne kadar az takılıyor bak. Ermiş zaten takılmıyor. Yani ermiş zaten teflon tava gibi, hiçbir şey ona yapışmıyor. Bizim için, biz neye bakacağız? Ne kadar takılıyoruz? Ve takılmamaya çalışacağız.

Derviş bedeninde ruhunu gezdiriyor. Bizler bedenimizde ruhumuz var ama bedenimizi gezdiriyoruz, evet, ve ruhumuzdan habersiz bir şekilde. Dervişin hiçbir şeye tepki vermiyor oluşu, bu bedenin içinde aslında sadece ben bir ruhum ve bedenin içinde ruhu gezdiriyorum demektir. Tepki verir, fakat tepkileri ruhsal bir bilinç iledir. Yani burada da şunu anlamamak lazım: böyle ermişler işte böyle... Biliyorum, anladım, ben demek istediğimizi anladım, açıyorum, yanlış anlaşılmasın sonra. Yani böyle, bir de böyle bir şey var değil mi, ruh gibi. Sanki ruh böyle şey. Hem ruha olumlu bir anlam atfeden bir tarafımız var, bir de "ruh gibi" diyen değil mi böyle bir tarafımız var. Halbuki nedir? Ruhsal bilinciyle o sınırlı hayata doğru bir şekilde dokunan.

Bunun da bizim geleneğimizde karşılığı nedir biliyor musunuz? Çok ilginç bir şeydir. Ben bunu bir evliyanın oğlundan dinledim, babası için diyordu: İşte müritlerinin rüyasına girer, girdiğini de bilir. Rüyasına girer, girdiğini de bilir; rüyasında ne yaptığını, ne söylediğini de bilir. Ziyaret yani. Anlatabiliyorum. Bizim ortamımızda yaşar, bizim gibi yer içer, ama o aslında uyanıktır. Ve o bizim hayatımızı da paylaşır. İşte tıpkı, o kendisi uyanık olduğu halde, o öğrencilerinin, müritlerinin rüyasına giren mürşit gibi. Arif dediğimiz, öyle bir şey yoksa hani hiçbir şey yapmayan, hiçbir şeye karışmayan değildir. Ama hakiki Arif, görünürde bizim gibi davransa da onun asli varlık ve bilinç düzeyi bizdekinden farklıdır.

Ama biz bilemeyiz şimdi, o müridin rüyasına giren zat için mürit, o zat rüyasına girdiği mürit için ne? Rüyasında biri değil mi? Ama aslında o anda o nerede? O uyanık, o ve kendine ait özel bir bilinç içinde, ama aynı zamanda da o müridin rüyasına giriyor. Belki bir gecede yüz tane müridin rüyasına girebilir. Hiç de bir engeli yoktur.

Bugün nereden nereye geldik, değil mi?